اما تساوی مثبت از نوع بینظری یک معلم مهربان دلسوز است که به همه شاگردان با یک چشم نگاه میکند؛ در صورت تساوی جوابها نمره مساوی میدهد و در صورت اختلاف در جوابها به هرکس همان نمره را میدهد که استحقاق دارد.

جامعه اسلامی جامعه طبیعی است نه جامعه تبعیضی و نه جامعه تساوی منفی.

تز اسلام «کار به قدر استعداد و استحقاق به قدر کار» است.

جامعه تبعیضی جامعهای است که رابطه انسانها بر اساس استعباد و استثمار است، یعنی بهرهکشی جبری و زندگی افرادی به حساب کار و زحمت افراد دیگر.

ولی جامعه طبیعی جامعهای است که هرگونه بهرهکشی و زندگی یک فرد به حساب فرد دیگر محکوم است؛ رابطه انسانها رابطه «تسخیر متقابل» است؛ همه آزادانه و در حدود امکانات و استعدادات خود میکوشند و همه مسخَّر و رام یکدیگرند، یعنی استخدام طرفینی حکمفرماست. بدیهی است به حکم اینکه تفاوت طبیعی و اختلاف طبیعی میان افراد حکمفرماست، آن که نیرو و استعداد بیشتری دارد بیشترْ نیروها را به سوی خود جذب میکند. مثلًا فردی که استعداد علمی بیشتری دارد، جویندگان علم را بیشتر به سوی خود جذب میکند و بیشتر مسخّر خود میسازد و آن که استعداد فنی بیشتری دارد، دیگران اجباراً در زیردست او و در جهت فکر و ابتکار او حرکت میکنند و بیشتر مسخّر و رام او میشوند. این است که قرآن مجید در عین اینکه «ربّ و مربوبی» را در جامعه نفی میکند، به واقعیت تفاوت طبیعی و درجات مختلف استعدادها از نظر تکوینی اعتراف دارد و «رابطه تسخیر طرفینی» را تأیید میکند.

در سوره زخرف آیه ٣٢ میفرماید:

أَ هُمْ یقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّک نَحْنُ قَسَمْنا بَینَهُمْ مَعِیشَتَهُمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِیتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِیا وَ رَحْمَتُ رَبِّک خَیرٌ مِمَّا یجْمَعُونَ.

آیا آنها رحمت پروردگار را (نبوت را) تقسیم میکنند؟ (آیا با آنهاست که به هرکس بخواهند، خلعت نبوت بخشند و به هرکس نخواهند، نه؟) روزی مادی و معیشت را نیز ما میانشان قسمت کردهایم، به این ترتیب که بعضی را بر بعضی از نظر استعدادها مزیت بخشیدهایم تا بعضی، بعضی دیگر را