مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٨ - مبانی نظریه مادیت تاریخ

مربوط به مالکیتها که به چه شکل باشد و در حقیقت مقررات مربوط به رابطه قراردادی انسانها با محصول کار جامعه. با تغییر قهری و جبری روابط تولیدی جبراً تمام اصول حقوقی و فکری و اخلاقی و مذهبی و فلسفی و علمی بشر تغییر میکند.

در یک جمله: «زیربنا اقتصاد است.»

در کتاب مارکس و مارکسیسم از رساله نقد اقتصاد سیاسی کارل مارکس نقل میکند که:

انسانها در تولید زندگیشان وارد روابط ضروری و معینی میشوند که مستقل از اراده آنهاست. آن روابط تولیدی با درجه معینی از تکامل و توسعه نیروهای مادی مطابقت دارد. مجموع این روابط روبنای اقتصادی اجتماع را تشکیل میدهد، یعنی پایه واقعی که بر روی آن یک روبنای حقوقی و سیاسی که با شکلهای معینی از شعور اجتماعی مطابقت دارد ساخته میشود. در زندگی مادی، شیوه تولید تعیینکننده پویه زندگی اجتماعی، سیاسی و روشنفکری میباشد. این شعور بشر نیست که تعیینکننده وجود اوست، بلکه برعکسْ وجود اجتماعی اوست که تعیینکننده شعورش میباشد [١].

و هم در آن کتاب از نامه مارکس به آننکوف نقل میکند:

وضعی از توسعه قوای تولیدی انسانها را در نظر بگیرید. در برابر آن، شکلی از بازرگانی و مصرف وجود خواهد داشت. درجهای از توسعه تولید بازرگانی و مصرف را در نظر بگیرید، و شکلی از ترکیب اجتماعی، سازمان خانواده، صنفها یا طبقات و به طور خلاصه از جامعه مدنی وجود خواهد داشت [٢].