ترجمه فکوک (يا کليد اسرار فصوص الحکم قونوي ) - صدرالدین قونیوی، محمد بن اسحاق - الصفحة ٨١ - (١٠) فك ختم فص هودى
اينان بر اين پايه است كه اسباب و وسايط همگى معدات و زمينه سازند نه اثر بخش، و اينكه فعل در اصل خودش واحد است و اثر حق تعالى مىباشد و غير او را- از جهت اصل فعل كه فعل است- اثرى در آن فعل نيست، ولى اين فعل واحد، افعال متعددى را از جاهاى اثر پذير به دست مىآورد و اين تعدد، كيفيات سودمندى را براى به دست آورنده عدد [: تعدد] و كيفيات زيان بخشى را براى وى- چه در دنيا و چه در آخرت، و چه با فرصت و چه بىفرصت- در پى دارد، و اين سود و زيان گاهى به انسان از جهت روحش باز مىگردند و گاه از جهت صورت و نشأه و عالمش باز مىگردند و گاه نيز از تمام اين جهات باز مىگردند.
٦/ ١٠ و گروهى ديگر هستند كه از اين گروه برتر و مكاشفترند و اقتضاى كشفشان اين است كه: فعل واحد، گر چه الهى است و در اصل مطلق بوده و وصفى ندارد، ولى تعين آن به واسطه تأثير [: اثر پذيرى] است، و تأثير كيفيتدار به حسب مراتبى است كه در آنها اجتماع همه احكام وجوب و امكان- در قابل و جامع آنها- حصول پيدا مىكند. پس اگر احكام وجوب بر احكام امكان ظهور و غلبه داشت، فعل- پس از تقيد و قبولش مر تعدد را- طاعت و فعل نيك و مورد رضايت توصيف مىگردد، و اگر غلبه با احكام امكان و فزونى وسايط بود، توصيف عكس آن است، يعنى فعل- از جهت تقيدش بر اين شكل و داراى چنين كيفياتى بودن- معصيت و فعل زشت و ناپسند و امثال اينها ناميده مىشود.
٧/ ١٠ و زيبايى و زشتى بازگشت دارد به آن چه كه مناسب با مقام شريعت و عقل، و سازگار از جهت طبيعت و هدف است، و زبان شريعت گاهى برخى افعال نيك و يا زشت را كه از خردها در حال حاضر پنهان است و يا از آن چه كه از اين فعل- از جهت نتايج و فعل معين و كيفيت يافتن آن فعل بدين وصف- باز مىگردد، بيان مىدارد و تمام اينها به حسب آن چيزى است كه بنيانگذار شريعت از سر آن كيفيت يافتن و تعدد مخصوص- نسبت به تمام فاعلها و يا