مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٩٨ - لطفى

چگونه اجماع كاشف از قول معصوم است ؟ :

گفتيم كه به نظر اماميه اجماع تنها از اين نظر حجت است كه كاشف از قول معصوم باشد , حال ببينيم چگونه اين قطع و يقين حاصل مى شود .

محقق كاظمى در اين زمينه يازده طريق مطرح نموده و معروفترين آنها سه طريق است كه شيخ انصارى در كتاب فرائد الاصول به نقد و بررسى آن موارد پرداخته كه ذيلا باجمال ذكر مى شود :

١ ) طريق حسى يا تضمنى , كه گاهى از آن به اجماع دخولى نيز تعبير مى شود و منظور اين است كه اتفاق امت بگونه اى حاصل گردد كه بدانيم و مطمئن باشيم كه معصوم نيز در ميان آنان است [١] . يا اينكه تحصيل كننده اجماع پس از تتبع و غور و بررسى در اقوال كليه علما به آرايى برخورد كند كه صاحبان آنها برايش شناخته نبوده و به اجمال علم به وجود معصوم بين متفقين براى وى حاصل شود بدون اينكه معصوم شخصا شناخته شود . بديهى است اين طريقه در زمان غيبت معصوم تحقق پذير نيست .

٢ ) طريق لطفى , اين طريق مبتنى بر اصل يا قاعده لطف است , كه توسط شيخ طوسى در مباحث كلام مطرح و در مبحث