مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٠١ - اجماع مركب

طريق ذكر شده فوق به راى معصوم نائل گردد .

٢ ) اجماع منقول منظور اجماعى است كه شخص تحصيل كننده آن را براى ديگران نقل نموده باشد . در مورد حجيت آن بعدا بحث خواهيم كرد .

٣ ) اجماع سكوتى منظور اين است كه فتوائى توسط فقيه يا فقهايى صادر گردد و سپس آن فتوى در ميان فقهاى عصر منتشر شود و مدتى بگذرد و هيچكس با آن مخالفت نكند .

اين گونه اجماع از نظر فقهاى اماميه فاقد ارزش است زيرا به شخص ساكت نمى توان نظرى را منتسب نمود . البته علماى اهل سنت بعضا آن را تأييد و گروهى نيز رد كرده اند . در كشف الاسرار آمده است : اجماع سكوتى نزد اكثر اصحاب مقطوع است [١] . ولى غزالى مى گويد[ : ( نظر مورد اختيار اين است كه اجماع سكوتى نه اجماع است و نه حجت و نه دليل]( [٢] .

٤ ) اجماع مركب منظور اين است كه گروهى از فقهاء مثلا به حرمت چيزى نظر بدهند و سايرين به كراهت آن معتقد باشند , كه از تركيب دو نظر چنين استنتاج مى گردد كه آن امر واجب يا مستحب نيست .

اين نوع اجماع در كتب فقهى اماميه بكرات مورد استناد و استفاده قرار گرفته است .