مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٣٩ - نقد و بررسى استدلال عدليه

بلكه ماهيت آنها نسبت به خوبى و بدى بى تفاوت است . و لذا منوط به آن است كه از عناوين دسته اول كداميك بر آنها منطبق گردد , تا آنها را بيك طريق سوق دهد . بسيارى از افعال بشر مانند سخن گفتن , راه رفتن , نشستن و برخاستن و امثال آن از اين قبيل هستند . و هيچگاه نمى توان قضاوت كلى درباره آنها نمود , زيرا كه چه بسا يك عمل به علت قرار گرفتن تحت عناوين گوناگون حتى به صفات متناقض اتصاف يابد . هيچگاه نمى توان گفت بخانه ديگرى رفتن , مطلقا خوب و يا بد مى باشد , زيرا اين معنا تابع آن است كه چه عنوانى بر آن صدق كند , و به چه قصد و نيتى انجام گيرد , اگر براى ديدار و جويا شدن حال باشد خوب است , و اگر براى اذيت و آزار باشد بد و ناپسند بشمار مىآيد .

با بيان فوق پاسخ استدلال اشاعره بخوبى روشن است , زيرا آن دسته از افعال و اعمال بشر كه خوبى و بدى ذاتى آنها است بهيچوجه اختلاف نظرى در مورد آنها پديد نخواهد آمد , و يا حسب مورد رنگ عوض نمى كنند و تغيير نمى يابد . ولى البته دسته ديگر بمقتضاى انطباق عناوين ذاتيه تغيير مى يابند . اين تغيير به آن معنى نيست كه افعال بشر , در هيچ مورد , حائز خوبى و بدى ذاتى نباشند , بلكه همانطور كه اشاره شد , دسته اول داراى خوبى و بدى ذاتى و ارزش هاى استقلالى هستند كه خود مى توانند معيار افعال باشند .

نقد و بررسى استدلال عدليه - فرقه عدليه با ابطال ادله گروه مخالف , براى اثبات عقيده خويش چنين استدلال مى كنند كه اگر ادراك حسن و قبح , عقلى نباشد هيچگاه نخواهيم توانست گردن نهادن به اوامر و نواهى شارع مقدس را توجيه منطقى كنيم , زيرا با