مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١١٦ - مستقلات عقليه

دليل عقلى و اقسام آن :

تعريف دليل عقلى - منظور از دليل عقلى , به عنوان يك منبع مستقل در كنار كتاب و سنت , عبارت است از هر حكم عقلى كه موجب قطع به حكم شرعى گردد و به تعبير ديگر هر قضيه عقليه اى كه به وسيله آن بتوان علم قطعى به حكم شرعى حاصل نمود آن را دليل عقلى گويند .

اينكه گفتيم موجب بدست آوردن قطع به حكم شرعى باشد , به خاطر آن است كه آن دسته از طرق و وسائلى كه تنها ايجاد گمان و ظن مى كنند و بگونه اى نيستند كه به كلى ترديد را رفع نموده و قطع و جزم كامل را برقرار سازند , هيچگونه حجيتى نخواهند داشت . زيرا تنها چيزى كه حجيت ذاتيه دارد و محتاج آن نيست كه با كمك دليل ديگرى حجت و دليل شود قطع است , و طرق ظنيه چون حجيت ذاتيه ندارند در صورتى مى توانند به عنوان ادله مطرح گردند , كه به وسيله يكى از منابعى كه حجيت آن مسلم است مورد تاييد قرار گيرند .

اقسام دليل عقلى دليل عقلى , با تعريف فوق , به دو نوع تقسيم مى شود : ( ١ ) مستقلات عقليه , ( ٢ ) غير مستقلات عقليه .

اين دو اصطلاح در السنه اصوليين رواج دارد , و براى روشن شدن آن نياز به اندكى توضيح است :

١ ) مستقلات عقليه منظور از مستقلات عقليه , آن سلسله احكام عقلى است كه عقل به طور مستقل يعنى بدون دخالت شرع , بلكه ابتدائا , به آن حكم مى كند . مانند خوبى عدالت و بدى