مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٠٠ - اجماع محصل

كتاب قوانين الاصول آنرا تحليل نموده كه به اجمال چنين است :

هرگاه به موردى برخورد كنيم كه فقهاى اماميه در آن مورد , در طول تاريخ فقه , وحدت و اتفاق نظر داشته اند , با توجه به اين كه چنين اتفاقى كمتر واقع مى شود و فقهاء در اكثر موارد با يكديگر اختلاف نظر دارند , وجود اين چنين وحدت و اتفاق رأى ما را به اين حقيقت واقف مى سازد كه اين اجماع بدون مستند نبوده و نشأت گرفته از نظر امام معصوم است . نظير آن كه اگر كليه شاگردان يك مكتب در يك مسأله وحدت نظر داشته باشند , مى توان نتيجه گرفت كه استاد آنان اين نظر را داشته است و منشاء موضوع مورد اتفاق همان اظهار عقيده استاد بوده است [١] . اين روش آنگاه براى حصول چنين قطعى مفيد است كه جميع علماء در تمام طول تاريخ از زمان معصومين تا عصر حاضر بر موضوعى وحدت نظر داشته باشند . در غير اين صورت اگر مثلا از قرن هفتم به بعد علما متفقا بر مسئله اى وحدت نظر پيدا كرده باشند و قبل از آن تاريخ نظريات مخالف آن ابراز شده باشد . چنين وحدت نظرى در خصوص آن مسئله فاقد اعتبار است .

اقسام اجماع :

اجماع به اقسام زير تقسيم شده است :

١ ) اجماع محصل منظور اجماعى است كه فقيه در آن مباشرتا به تتبع اقوال فقها و علماء مبادرت ورزيده و به يكى از