مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٢٧ - مواضع نزاع در مبحث عقل

اظهار نظرى نمايد آيا فى ذاته داراى ارزش است , و متصف به خوب و بد مى گردد ؟ يا آن كه خير , اعمال فى ذاته نه خوبند و نه بد , خوب و بدى آنها بستگى به نظر شارع دارد . فعل خوب آن است كه شارع آن را خوب بداند ! و بد آن است كه شارع آنرا بد بداند ! اين همان نزاع معروفى است كه بين اشاعره و علماى اماميه , تحت عنوان مسأله[ ( حسن و قبح عقلى]( , در تاريخ تفكر اسلامى مطرح بوده است . علماى اماميه به نظريه اول معتقد بوده , و اشاعره در نظريه دوم پافشارى مى ورزند .

مهم ترين ثمره نزاع , در ايام آغازين آن , در موضوع عدالت باريتعالى مشهود بوده است اشاعره از آنجا كه منكر ارزشهاى ذاتى اعمال بوده اند , لذا پروائى از آن نداشتند كه بگويند خداوند ممكن است در مواردى بر بندگان ستم روا دارد , زيرا كه هر چه خدا بكند خوب است , و هيچگونه قبح و زشتى براى آن متربت نيست . ولى اماميه مى گفتند ظلم و ستم از اعمالى است كه منهاى نظر شارع فى نفسه متصف به قبح و زشتى است , و عدل و داد , در طرف مقابل , متصف به نيكويى و خوبى است , و انجام اعمال قبيح از خداوند زشت است , لذا با قاطعيت و جديت از اينكه خداوند عادل بوده و ذره اى ظلم در حق بندگان روا نمى دارد , [١] طرفدارى كرده اند . و از اين رهگذر است كه آنان را عدليه خوانده اند و اين سر عدل در كنار امامت است كه دو اصل اعتقادى مذهب ما محسوب گشته اند .