مباحثي از اصول فقه

پيشگفتار

دفتر دوم منابع فقه كتاب

عناوين و اسامى قرآن كريم

تعداد و شمار آيات قرآن و مكاتب مربوط به آن

معنى اصطلاحى سوره

شمار سوره هاى قرآن

اسامى بخش هاى مختلف سور قرآن ( سبع طوال ، مئين ، مثانى ، مفصل )

نكاتى در مورد سور مكى و مدنى ( خصوصيات كلى و قطعى آيات و سور مكى ، ذكر سور مكى و مدنى به ترتيب نزول )

تعداد حروف و كلمات قرآن

محتوا و مطالب قرآن

نگارش قرآن كريم

نخستين كاتب وحى

نوع خطى كه قرآن با آن نگارش يافت

جمع و تدوين قرآن

حفاظ قرآن

قراء قرآن

داورى علماء درباره قراآت معتبر

حجيت قراآت

انواع قراآت ( متواتر ، مشهور ، غير مجاز ، شاذ ، مجعول ، شبيه به حديث مدرج )

جمع و تدوين قرآن پس از رحلت پيامبر اكرم ( ص )

كيفيت ترتيب مصحف اميرالمؤمنين على ( ع )

جمع و نگارش قرآن همزمان با خلافت ابى بكر

تدوين و جمع آورى قرآن در زمان عثمان

حجيت ظواهر قرآن

سنت عملى

دلالت سنت عملى

حجيت سنت عملى نسبت به سايرين

سنت تقريرى

سنت قولى

حافظان و ناقلان نخستين حديث

نخستين مجموعه هاى احاديث

صحاح سته

تدوين حديث در شيعه ( اصول اربعمأه)

تدوين كتب احاديث

كتب اربعه ( كافى ، من لايحضره الفقيه ، تهذيب الاحكام ، استبصار )

شروح و جوامع كتب اربعه ( وافى ، وسايل الشيعه ، بحارالانوار )

طبقات محدثين

اصحاب اجماع در اصطلاح حديث

اقسام خبر ( متواتر ، واحد ، صحيح ، حسن ، موثق ، ضعيف )

حجيت خبر واحد از ديدگاه كتاب و سنت و اجماع و عقل

اخبار مجعوله اسرائيليات

شرايط حجيت خبر واحد

رابطه كتاب و سنت

تقييد و تخصيص كتاب به سنت

اجماع از ديدگاه عامه و خاصه

ادله حجيت اجماع در فقه اهل سنت

كاشفيت اجماع از قول معصوم و طرق آن

حسى يا تضمنى

اقسام اجماع

اجماع محصل

اجماع منقول

اجماع سكوتى

اجماع مركب

اجماع مستند

حجيت اجماع منقول

سير تاريخى دليل عقل

عقل از ديدگاه شيعه و اهل سنت

موضع معتدلانه مجتهدين اماميه در مورد عقل

نظريه اصحاب رأى

نظريه بى اعتبار بودن عقل

تعريف دليل عقلى و اقسام آن

مستقلات عقليه

غير مستقلات عقليه

مقدمه واجب ( مقدمه وجوب و واجب ، مقدمه داخلى و خارجى ،

مقدمه شرعى و عقلى ، واجب نفسى و غيرى ، مقدمات مفوته موضوع نزاع ، ثمره نزاع )

مواضع نزاع در مبحث عقل

نزاع اشاعره و عدليه در مورد ارزشهاى ذاتى افعال

خوبى ها و بدى ها

عقل عملى و عقل نظرى

نقد و بررسى استدلال اشاعره

نقد و بررسى استدلال عدليه

آيا خوبيها و بديها براى عقل قابل دستيابى است؟

تلازم بين حكم عقل و شرع

اقسام شهرت

فتوايى

ارزيابى انواع شهرت

حجيت سيره عقلائيه

حجيت سيره اسلامى

كاربرد سيره

فرق سيره و عرف و عادت

عرف و عادت در فقه عامه

عرف و عادت در قانون مدنى ايران

تعريف قياس

اركان قياس

دلائل حجيت قياس از نظر عامه

قياس منصوص العله

قياس اولويت

قياس مستنبط العله ( تنقيح مناط )

استحسان

تعريف استحسان

اقسام استحسان

ادله حجيت استحسان

دليل نقلى

دليل عقلى

مصالح مرسله

اقسام مصالح

حجيت مصالح مرسله از نظر مذاهب مختلف اسلامى

عناوين ثانويه در فقه اماميه

1 ) يسئلونك عن الخمر و الميسر قل فيهما اثم كبير و منافع للناس و اثمهما اكبر من نفعهما

2 ) و لا تقربوا الصلوة و انتم سكارى

1 ) انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون

2 ) و انه لتنزيل رب العالمين

( بسم الله الرحمن الرحيم

( يا ايها الناس

( يا ايها الذين آمنوا

انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون

( ما جعل عليكم فى الدين من حرج ( 1 )

( و امسحوا بروسكم ( 1 )

( قل انا بشر مثلكم يوحى الى

( ان جاء

كم فاسق بنبا فتبينوا ان تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا على ما فعلتم نادمين

ان جاء كم فاسق بنبا

فتبينوا

( فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفه ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون

( كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة باذن الله ( 1 )

( والذين يكنزون الذهب والفضه ولا ينفقونها فى سبيل الله فبشرهم بعذاب اليم ( 1 )

( يوصيكم الله فى اولادكم للذكر مثل حظ الانثيين

( و من يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدى و يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى و نصله جهنم و ساءت مصيرا ( 2 )

( فان تنازعتم فى شيى فردوه الى الله و الرسول ( 1 )

( و ضرب لنا مثلا و نسى خلقه قال من يحيى العضام و هى رميم قل يحييها الذى انشأها اول مرة و هو بكل خلق عليم ( 1 )

( قل يحييها الذى انشاها اول مرة و هو بكل خلق عليم

( فاعتبروا يا اولى الابصار ( 2 )

( لا تقل لهما اف ( 2 )

( و اتبعوا احسن ما انزل اليكم

( فبشر عباد الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه

( ما جعل عليكم فى الدين من حرج

( يريد الله بكم اليسر و لا يريد بكم العسر

( ايحسب الانسان ان يترك سدى ( 2 )

و لا تسبوا الذين يدعون من دون الله فيسبوا الله عدوا بغير علم

و لا يضربن بارجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن

يعرف هذا و اشباهه من كتاب الله

( اما الحوادث الواقعه فارجعوا الى روات احاديثنا

( من حفظ من امتى اربعين حديثا بعثه الله يوم القيامه فقيها عالما ( 1 )

( لا تجتمع امتى على الخطا

( ان الدين اذا قيست محقق

( نهى رسول الله عن الحكم بالرأى و القياس قال و اول من قاس ابليس و من حكم فى شىء من دين الله برأيه خرج من دين الله

( من نصب نفسه للقياس لم يزل دهره فى التباس

( من كان يعمل بالقياس هلك

( ان السنة لا تقاس , الا ترى ان المرأة تقضى صومها و لا تقضى صلوتها ان السنة اذا قيست محقت

( مهلا يا ابان هذا حكم رسول الله , ان المرئة تعاقل الرجل الى ثلث الديه فاذا بلغت الثلث رجعت الى النصف

( يا ابان انك اخذتنى بالقياس والسنة اذا قيست محق الدين

قد اجمع الكل على تصحيح ما = يصح عن جماعة فليعلما

وهم اولو نجابة و رفعة = اربعة و خمسة و تسعه

فيسته الاولى من الامجاد = اربعة منهم من الاوتاد

زراره كذا بريد قد اتى = ثم محمد وليث يا فتى

كذا فضيل بعده معروف = و هو الذى ما بيننا معروف

و السته الوسطى اولو الفضائل = رتبتهم ادنى من الاوائل

جميل الجميل مع ابان = والعبدلان ثم حمادان

والسته لاخرى هم صفوان = و يونس عليهم الرضوان

ثم ابن محبوب كذا محمد = كذاك عبدالله ثم احمد

و ما ذكرناه الاصح عندنا = و شذقول من به خالفنا

همانا همه اجماع دارند بر صحت آنچه كه = جماعتى روايت مى كنند , آنها را بدانيد

آنان صاحبان نجابت و رفعت هستند = ( و تعداد آنان ) چهار و پنج و نه مى باشد

شش تاى اول آنان نيكوترينند = كه چهار تاى آنان از اوتاد مى باشند

زراره و نيز بريد , آمده است = و سپس محمد و ليث هستند ( اى جوان )

و نيز فضيل , بعد از او معروف = كه او ميان ما معروف است

و شش تاى ميانى صاحبان فضيلتند = كه رتبه آنان از دسته اول پايين تر است

جميل نيكو چهره و ابان = و دو عبدالله و سپس دو حماد

و شش تاى آخرين از آنها صفوان = و يونس , بر آنها رضوان خداباد

سپس ابن محبوب و همچنين محمد = و نيز عبدالله و سپس احمد

آنچه كه ذكر كرديم نزد ما اصح است = و قول مخالف ما بسيار نادر است

مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٥٥ - تدوين كتب احاديث

جابر بن يزيد الجعفى

اسحق بن عمار الساباطى

سليم بن قيس الهلالى

جميل بن دراج

دادود بن فرقد

على بن رئاب

ابان بن تغلب

ابى نصر البزنطى

سعيد بن يسار

بشار بن يسار

اسباط بن سالم

على بن مهزيار اهوازى

عمر بن اذينه [١] .

اين[ ( اصول]( به علت سنديت و اعتبارى كه دارند سخت مورد توجه محدثين و فقهاى اماميه مى باشند و معمولا يكجا و در بست تحت عنوان[ ( اصل فلان]( روايت مى شود و مورد عمل قرار مى گيرد .

تدوين كتب احاديث در دوره بعد , جمعى از فقها و محدثين شيعه دست به تصنيف و تأليف كتب فقه و حديث زدند . فرق اين كتابها با كتب اصول اين است كه در اين كتابها مسائل فقهى غالبا به صورت موضوعى تبويب شده , و بين روايات ربط منطقى وجود دارد و از حالت پراكنده سابق بيرون آمده است . و روايات غير

[١]) فهرست شيخ طوسى , معالم العلماء ابن شهر آشوب , رجال نجاشى .