مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٢٦ - مواضع نزاع در مبحث عقل

حيث ضامن نخواهد بود [١]

مواضع نزاع در مبحث عقل :

در بخش دوم از تقسيمى كه گذشت ( مستقلات , غير مستقلات ) , ظاهرا بين علماى اسلام چندان نزاعى از جهت كبروى وجود ندارد و اگر اختلاف نظرى هست معمولا صغروى است . مثلا در بحث مقدمه واجب , كه به آن اشاره شد , هيچكس ترديد و مناقشه اى در صلاحيت عقل براى ادراك تلازم بين مقدمه و ذى المقدمه و پس از آن حجيت و دليليت اين ادراك ننموده است , و اگر گفتگويى بين علماى اصول وجود دارد . راجع به صغراى مطلب يعنى اصل تلازم است .

در واقع نزاع كلى و كشمكش اصلى در بخش نخستين از تقسيم , يعنى مستقلات عقليه مى باشد كه به اختصار مى توان گفت مجتهدين اماميه در اين رابطه در سه مصاف درگير بوده اند : از يكسو با اشاعره , در بعد كلامى آن , و از جهتى با اخباريين و از سوى ديگر با گروهى از هم مسلكان اصولى خويش به نزاع داخلى پرداخته اند . و ما اينك به تنقيح و تبيين محل نزاع , در مصاف هاى سه گانه , مى پردازيم :

الف ) نخستين بحثى كه در موضوع دليل عقلى مطرح مى شود اين است كه اصولا افعال و كردار آدمى بدون آنكه شارع درباره آن ها