مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٩٧ - ادله حجيت اجماع در فقه اهل سنت

مفهوم[ ( اجماع امت]( اتفاق همه افراد امت است , و بى ترديد همه افراد امت اسلامى در تمامى اعصار و قرون تنها در مسائلى اجتماع و اتفاق نظر نموده اند كه در اصطلاح فقه آنها را ضروريات دين مى نامند . مانند وجوب نماز , روزه , زكوة و امثال آن كه در مورد احكام آنها نيازى به تمسك به اجماع نيست . گذشته از اين , نمى توان با استناد به اين گونه احاديث به حجيت اجماع اهل حل و عقد , يا اهل مدينه و يا فقهاء معروف كه قهرا همه مردم نيستند , قائل شد .

ج ) عقل اهل سنت در اين مقام با استناد به عقل مى گويند[ : ( هرگاه گروه كثيرى از اهل نظر و بصيرت پس از تلاش و تحقيق در امرى اتفاق نظر پيدا كنند , بنظر عقل محال است كه بر خطا باشند]( [١] .

در پاسخ مى گوئيم اگر لازمه اين گونه اتفاق و وحدت نظر حصول قطع به سنت معصوم باشد , ترديدى در حجيت آن نيست , و در غير اين صورت با وجود كثرت علماء متفق العقيده نيز احتمال خطا و لغزش آنان منتفى نيست . زيرا همانگونه كه در خبر متواتر گفته اند هر چند كثرت راويان احتمال تبانى بر كذب را كاهش مى دهد ولى هيچگاه نمى توان به قطع و يقين گفت كه آنان در استنباطشان بخطا نرفته اند . زيرا ديده شده است كه سالها و بلكه قرنها جماعتى از علماى فرقه اى بر امرى خطا و اشتباه اتفاق نظر داشته اند [٢] .