مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٦٧ - حجيت خبر واحد از ديدگاه كتاب و سنت و اجماع و عقل

اخذ مفهوم مخالف از قضيه شرطيه فوق مبتنى بر اين است كه بخش اول ( شرط ) چنانچه منتفى گشت , بخش دوم ( جزا ) به دنبال آن منتفى مى شود كه به اين صورت در خواهد آمد :

[ ( هرگاه فاسق براى شما خبر نياورد , تفحص لازم نيست](

و پر واضح است كه چنين مفهومى اثبات كنده مدعا نخواهد بود , زيرا اين جمله [( اگر عادل خبر آورد , تفحص لازم نيست]( كه مدعاى استدلال كنندگان است مفهوم وصف مى باشد . يعنى كلمه[ ( فاسق]( مفهومش[ ( غير فاسق]( مى شود كه همان عادل است و چنين مفهومى را نمى توان از جمله شرطيه به دست آورد . از طرف ديگر چون حجيت مفهوم وصف مورد ترديد است و همانند مفهوم شرط متقن و منجز نيست , لذا نمى توان بر آن اعتماد كرد .

ولى در پاسخ گفته مى شود :

در قضيه شرطيه فوق شرط در جاى خود مركب از دو جزء است ( آوردن خبر , توسط فاسق ) و جزء نخستين يعنى[ ( آوردن خبر]( بگونه اى است كه جزاى قضيه[ ( لزوم تفحص]( عقلا بر آن متوقف است و به اصطلاح تحقق دهنده موضوع است و در صورت منتفى شدن , قضيه از نظر منطقى سالبه بانتفاء موضوع خواهد بود . يعنى اگر خبر آورده نشود , محلى براى تفحص و تحقيق باقى نمى ماند تا چه رسد به اينكه لازم نباشد . در حالى كه جزء ديگر يعنى[ ( توسط فاسق]( چنين نيست كه در صورت منتفى شدن , موضوع قضيه يعنى آوردن خبر از اصل منتفى گردد و محلى براى جزاء باقى نماند . حال مى گوئيم در اينگونه قضاياى شرطيه , مفهوم مخالف منحصرا بالحاظ منتفى شدن