مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٥١ - كاربرد سيره

كاربرد سيره :

حال ببينيم در مواردى كه سيره , آنهم از نوع حجت و معتبر آن , بر فعل و يا ترك فعلى اقامه گردد چه مقدار بهره و نتيجه مستفاد مى شود . به عبارت ديگر , توسط سيره چه حكمى را مى توان به اثبات رسانيد ؟ آيا اگر سيره بر فعل واقع گردد مى توان وجوب آن را استنباط نمود ؟ و يا اگر سيره بر ترك فعل قرار گيرد مى توان براى حرمت , به آن تمسك جست ؟

محققين از علماى اصول گفته اند در موارد سيره بر فعل , حد اعلاء و نهايت محصول آن تنها جواز و عدم حرمت عمل مزبور خواهد بود و به هيچ وجه نمى توان براى وجوب , به سيره استناد نمود . و همچنين نهايت محصول سيره بر ترك فعل , عدم وجوب است و نمى توان براى حرمت به آن متمسك شد . مثلا اگر در جامعه مسلمين ملاحظه گردد كه عملى ميان مسلمانان رائج بوده و هيچ گاه ترك نمى شود , نمى توان براى وجوب عمل مزبور به رواج عملى آن تمسك نمود , زيرا نفس عمل هيچگونه لسان گويا و مشخصى ندارد كه بيان كننده وجه آن باشد . تنها آنچه متيقن است اينكه آن عمل حرام نيست .

و با منتفى شدن احتمال حرمت عمل , چهار احتمال ديگر از احكام پنج گانه باقى مى ماند : اباحه , كراهت , وجوب و استحباب , و چون دليلى بر تعيين هيچ يك از محتملات وجود ندارد , تنها جامع مشترك بين محتملات , يعنى اصل جواز , مستفاد آن خواهد بود .

البته در بعضى از موارد , مداومت و استمرار عملى مسلمانان كه حاكى از تقيد خاص آنان باشد مى تواند دليلى بر رجحان عمل نيز قرار گيرد .