مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٣٠ - نزاع اشاعره و عدليه در مورد ارزشهاى ذاتى افعال

اين قبيل از روايات , بخوبى روشن است كه ائمه عليهم السلام در مقام رد اجتهادهاى بى اصل و پايه و برداشت هاى بدون مدرك و رويه مبتنى بر استنباطات شخصى بر اساس مقايسه هاى غير منطقى , مبادرت به چنين ارشاداتى نموده اند .

اين تحليل و دسته بندى كاملا مواضع مختلف بحث و جنبه هاى گوناگون نزاع هاى موجود در اين مقوله را روشن مى سازد . اما آنچه بنظر مى رسد اين است كه محور اصلى در اين ابعاد مختلف همان مسأله نخستين است , و اگر آن محور به نحو بايسته اى نقد و بررسى شود , محورهاى ديگر خود بخود روشن خواهد شد . زيرا پس از قبول وجود ارزشهاى واقعى براى افعال , انكار امكان ادراك و دستيابى عقل و يا انكار ملازمه بين يافته هاى عقل و حكم شارع , چندان منطقى بنظر نمى رسد . و اين ادعا , پس از تحليل و بررسى همه جانبه در مورد نقطه نظر نخستين و تثبيت مواضع فقهاى اماميه در مقابل حكما و متكلمين اشاعره و توضيح معناى حسن و قبح عقلى و ذاتى , مدلل خواهد شد .

نزاع اشاعره و عدليه در مورد ارزشهاى ذاتى افعال - همان طور كه اشاره كرديم , اشاعره منكر آنند كه افعال منهاى بيان شارع , خوب يا بد باشند , بلكه مى گويند : خوب آن است كه شارع آن را يك عمل پسنديده بداند و به انجام آن دستور دهد , و بد آن است كه شارع آن را ناپسند بداند و از آن نهى نمايد . اين عقيده بدان معنا است كه تمام افعال و اعمالى را كه هم اكنون در شريعت مقدسه به عنوان خوب تلقى شده است اگر چنانچه بعكس مى شد و شارع از آن نهى