زیبا های اخلاق - حسین انصاریان - الصفحة ١٢٤ - ريشه ى خوبى ها و زشتى ها

وَالحَلْفَ وَكِتمانَ العَيبِ وَالحَمدَ إذا بَاعَ وَالذَّمَّ إذَا اشتَرى[١] .

كسى كه مى فروشد و مى خرد بايد پنج خصلت را حفظ كند و اگر جز اين باشد نخرد و نفروشد : پرهيز از ربا ، خوددارى از سوگند ، دورى از پنهان كردن عيب جنس ، اجتناب از تعريف و مدح جنس هنگامى كه مى فروشد و دورى گزيدن از مذمت جنس هنگامى كه مى خرد .

پيامبر اسلام به حكيم بن حزام اجازه ى تجارت نداد مگر اين كه با او عهد كرد سه برنامه را در تجارت رعايت كند : پس گرفتن جنس از خريدارى كه از خريدش پشيمان شده است ; مهلت دادن به كسى كه در پرداخت پول دچار مشكل شده است ; و گرفتن حق از ديگران چه اين كه كامل باشد يا نباشد[٢] .

ريشه ى خوبى ها و زشتى ها

اگر بگوييم اعمال شايسته و حركات ناپسند انسان ريشه در حالات مثبت و منفى باطنى و نفسانى دارد سخنى به گزاف نگفته ايم .

مثلا كسانى كه باطنشان به نور تواضع و فروتنى و خشوع و انكسار منور است ، به آسانى از فرمان هاى حق پيروى مى كنند و به سهولت حقوق مردم را رعايت مى نمايند ; اما كسانى كه باطنشان آلوده به كبر و خود بزرگ بينى و غرور و خودبينى است از اجراى فرمان هاى حق سرپيچى مى كنند ، و نه اين كه حقوق مردم را رعايت نمى كنند بلكه به پايمال كردن و غارت حقوق بندگان خدا دست مى يازند .

قرآن و روايات نسبت به دارندگان حالات مثبت و آلودگان به حالات منفى به طور مفصل نظر داده اند كه به بخشى از آن آيات و روايات اشاره مى شود .

[١] كافى : ٥ / ١٥٠ ، باب آداب التجارة ، حديث ٢ ; خصال : ١ / ٢٨٥ ، حديث ٣٨ .

[٢] اصول كافى : ٥ / ١٥١ ، باب آداب التجارة ، حديث ٤ .