تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢٩٣ - مطالب سوره و غرض آن

بعضی آیه وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ .../ ٣٨ مدنی است و به قول بعضی این آیه و آیه ٣٩ در مدینه نازل شده است، المیزان فرموده: شاهدی از لفظ آیات بر این دو قول نیست.
٥- از آیات سوره معلوم می‌شود که علّت و شأن نزول آن، این بوده که مشرکان نبوت و مخصوصا معاد را سرسختانه انکار می‌کرده‌اند و بیشتر مطالب آن در رابطه با معاد می‌باشد، و نیز ظاهر امر نشان می‌دهد که همه سوره به یک بار نازل گشته است.

مطالب سوره و غرض آن

٦- مطمح نظر در سوره مبارکه مسئله معاد است، ابتدا اشکال منکران نقل می‌شود که می‌گفتند: مرگ، شخصیت انسان را باطل می‌کند و او را آمیخته با خاک می‌گرداند در اینصورت چگونه می‌شود خاکها انسان گردند؟! در جواب می‌فرماید:
اوّلا شما گم نمی‌شوید بلکه در لحاظ وجودتان و اعمالی که کرده‌اید در علم خدا محفوظید قَدْ عَلِمْنا ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَ عِنْدَنا کِتابٌ حَفِیظٌ.
ثانیا مقداری از خلقت آسمانها و زمین و روئیدنیها و نظامات آنها نقل می‌شود و آن گاه نتیجه می‌گیرد که معاد شکل دیگر این خلقت است، خدایی که از خلقت اولی عاجز نشده از خلقت ثانوی چطور عاجز می‌شود أَ فَعَیِینا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِی لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِیدٍ.
ثالثا اشاره می‌شود به اینکه خلقت انسان و اعمال او، تحت مراقبت شدید خداوند قرار دارد، خدا حتی از افکار و خیالات او آگاه است وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ و اعمالش به وسیله کرام الکاتبین ضبط و نوشته می‌گردد.
رابعا خلقت انسان و مرگ او در اختیارش نیست، مرگش حتما خواهد