تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٠٦ - پیدایش بتپرستی در حجاز

به جای خدا بتها را پرستش می‌کرده و می‌گفتند: ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللَّهِ زُلْفی زمر/ ٣ و نیز می‌گفتند: هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ یونس/ ١٨، و چون مشرکان عقیده به معاد نداشتند قهرا منظور از شفاعت کارسازی در دنیا بود، ذیل آیه ٣ سوره زمر مطلبی در این زمینه آورده‌ایم.
١٩ و ٢٠- أَ فَرَأَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّی وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْری.
یعنی به من خبر بدهید از لات و عزی و منات که سومی آنها و غیر از آن دو است؟ اینها را چرا می‌پرستید و چه نقشی در زندگی دارند؟!! در مجمع البیان و جوامع الجامع فرموده: به قولی لات و عزی و منات سه بت بودند از سنگ، و آنها را در کعبه گذاشته و عبادت می‌کردند، تفضیل سخن در نکته‌ها خواهد آمد.
ثالثة و اخری هر دو وصف «مناة» هستند، در جوامع فرموده: «اخری» حاکی است که مقام منات از لات و عزی پائین‌تر بوده است و اللَّه اعلم، جریان افسانه غرانیق که راجع به این آیه است ذیل آیه ٥٢ سوره حج گذشت.
از بعضی نقلها چنین بر می‌آید که عرب، لات و منات را دختران عزی می‌دانسته‌اند، در سیره ابن هشام منقول است که چون زید بن عمرو بن نفیل مسلمان شد درباره گذشته خویش چنین گفت:
عزلت اللات و العزی جمیعا کذلک یفعل الجلد الصبور
فلا العزی ادین و لا ابنتیها و لا صنمی بنی عمرو ازور
٢١ و ٢٢- أَ لَکُمُ الذَّکَرُ وَ لَهُ الْأُنْثی تِلْکَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِیزی.
به نظر می‌آید این دو آیه از آیات گذشته مستقل است و بدعت دیگری در آنها مطرح می‌باشد، نظیر: فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّکَ الْبَناتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ صافات/ ١٤٩، أَصْطَفَی الْبَناتِ عَلَی الْبَنِینَ ما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ صافات/ ١٥٣، أَمِ