حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٦٦ - معیارِ شناسایی «منابع حدیث» و جایگاه آن در استناد و تخریج
اصلی متفاوت است و همهی کاربردها و فایدههای آن را ندارد و البته کاربردهایی ویژهی خود را دارد که منبع اصلی نداشت. یکی از اهداف اصلی منابع اوّلیه عبارت است از: فراهم کردن امکان استفاده از احادیث معصومانF برای دیگران و آیندگان.[٤١٨] این هدف در کتبی که در حکم منبع هستند نیز وجود دارد؛ علاوه بر اینکه اهداف و مأموریتهای دیگری هم برای این کتب تصویر میشود که عبارت است از:
١. جامعنگاری: جمعآوری احادیث چند موضوع مرتبط با هم یا مجموعهای از موضوعات حدیثی برای نگاه جامعتر به حدیث (تشکیل خانوادهی بزرگ حدیث).[٤١٩]
٢. تکنگاری موضوعی: جمعآوری احادیث یک موضوع برای نگاه جامعتر به آن و استفاده جامعتر از آن (تشکیل خانواده حدیث).[٤٢٠]
٣. معتبر نگاری: برخی از مؤلّفان مأموریّت کتاب خود را جمعآوری روایاتِ معتبر دانستهاند.[٤٢١]
٤. استفاده آسانتر مخاطبان از احادیث از حیث کمّی (وجود تعداد قابل توجّهی از احادیث یک موضوع در یکجا) و کیفی (عنواندهی و دستهبندی موضوعی احادیث).[٤٢٢]
٥. حفظ نگاشتههای کوچک حدیثی از خطر نابودی[٤٢٣]
مجموعهی این مأموریتهای ششگانه برای کتب واسطه هم قابل تصویر است، با این تفاوت که بیشتر نگاشتههای واسطه بر اساس نیاز خاصّی که مؤلّف احساس کرده، نگاشته شدهاند؛ یعنی، نیازمحوری و پژوهشِ کاربردی، اصلیترین مأموریّت کتب واسطه است که در مقابل، نگاه بنیادین به احادیث و نگارش کتابخانهای برای تولید محتواهایی را که محور کارهای آینده باشد، میتوان مأموریّت مهمّ کتبی دانست که در حکم منبع هستند.
[٤١٨]. وسائل الشیعة، ج٣٠، ص٢٥٢. شاید هدف دیگر این منابع یا اصول را بتوان اینگونه ذكر كرد: نگارش حدیث معصومانF برای استفادههای شخصی.
[٤١٩]. ر.ک: الكافی، ج١، ص٨.
[٤٢٠]. ر.ک: كامل الزیارات، ص٣٦.
[٤٢١]. ر.ک: من لایحضره الفقیه، ج١، ص٢.
[٤٢٢]. ر.ک: دعائم الاسلام، ج١، ص٢.
[٤٢٣]. ر.ک: سعد السعود، ص٣، چاپ منشورات الرضی. شاید بتوان هدف دیگر را حفظ نگاشتههای تخصّصی حدیث از خطر نابودی دانست. برخی از نگاشتههای حدیثی كاربرد عمومی نداشت و فقط به وسیلهی علما مورد استفاده قرار میگرفت؛ لذا شاید نسخههای كمتری از آن استنساخ میشد و این، خطر نابودی را افزایش میداد.