حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٦ - پالایش احادیث در عصر ائمّهG و پدیدهی جعل
«إنا عن الله و عن رسوله نحدث و لا نقول قال فلان و فلان فیتناقض كلامنا إن كلام آخرنا مثل كلام أولنا و كلام أولنا مصادق لكلام آخرنا»
«کلام ما نشأت گرفته از کلام خداوند و رسولخدا است و چون جز از خدا و رسولش نمیگوییم، تناقضی در کلام ما پیش نمیآید؛ بنابراین، کلام شخص آخر ما همانند کلام شخص اوّل ما است و کلام شخص اوّل ما، همانند کلام شخص آخر ما است.»[٣٠٩]
ب) توجّه به روایت امام متأخّر: اگر در زمینهای روایات مختلفی از ائمّهF رسیده باشد که به خودی خود قابل جمع کردن نباشد و از طرفی از امامان متأخّر شیعه نیز روایاتی دربارهی آن رسیده باشد، توجّه به روایات ائمّهF متأخّر، قرینهای برای رسیدن به صواب است. در اینباره امام صادقD میفرمایند:
«إِذَا جَاءَ حَدِیثٌ عَنْ أَوَّلِكُمْ وَ حَدِیثٌ عَنْ آخِرِكُمْ بِأَیهِمَا نَأْخُذُ فَقَالَ خُذُوا بِهِ حَتَّى یبْلُغَكُمْ عَنِ الْحَی»
«از امام صادقD سؤال شد، اگر روایتی از ائمهی متقدّم رسیده باشد و در همان موضوع از امامان متأخّر نیز حدیثی رسیده باشد، به کدام حدیث عمل کنیم؟ امام صادقD فرمود: به کلام امام متأخّر عمل کنید تا از امام زنده بیانی به شما برسد.»[٣١٠]
ج) توجّه به نظر متأخر امامD: گاهی از یک امام و به علّت مسایلی همچون تقیّه و رعایت کردن برخی از مصالح، دو یا چند نظر صادر میشود. در چنین مواردی ائمه در مقام حلّ این مشکل و انتخاب متن صحیح، به نظر متأخّر اشاره و آن را تأیید کردهاند. در اینباره روایتی از امام صادقD رسیده است که میفرمایند: «قَالَ أَرَأَیتَکَ لَوْ حَدَّثْتُک بِحَدِیثٍ الْعَامَ ثُمَّ جِئْتَنِی مِنْ قَابِلٍ فَحَدَّثْتُکَ بِخِلَافِهِ بِأَیهِمَا كُنْتَ تَأْخُذُ قَالَ قُلْتُ كُنْتُ آخُذُ بِالْأَخِیرِ فَقَالَ لِی رَحِمَکَاللَّهُ»؛ راوى میگوید: امام صادقD به من فرمود: بگو بدانم! اگر من امسال حدیثى به تو گویم و سال
[٣٠٩]. رجال کشّی، ص٢٢٤.
[٣١٠]. الکافی، ج١، ص٦٧