٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص

حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٦ - پالایش احادیث در عصر ائمّهG و پدیدهی جعل

«إنا عن الله و عن رسوله نحدث و لا نقول قال فلان و فلان فیتناقض كلامنا إن كلام آخرنا مثل كلام أولنا و كلام أولنا مصادق لكلام آخرنا»

«کلام ما نشأت گرفته از کلام خداوند و رسول‌خدا است و چون جز از خدا و رسولش نمی‌گوییم، تناقضی در کلام ما پیش نمی‌آید؛ بنابراین، کلام شخص آخر ما همانند کلام شخص اوّل ما است و کلام شخص اوّل ما، همانند کلام شخص آخر ما است.»[٣٠٩]

ب) توجّه به روایت امام متأخّر: اگر در زمینه‌ای روایات مختلفی از ائمّهF رسیده باشد که به خودی خود قابل جمع کردن نباشد و از طرفی از امامان متأخّر شیعه نیز روایاتی درباره‌ی آن رسیده باشد، توجّه به روایات ائمّهF متأخّر، قرینه‌ای برای رسیدن به صواب است. در این‌باره امام صادقD می‌فرمایند:

«إِذَا جَاءَ حَدِیثٌ عَنْ أَوَّلِكُمْ وَ حَدِیثٌ عَنْ آخِرِكُمْ بِأَیهِمَا نَأْخُذُ فَقَالَ خُذُوا بِهِ حَتَّى یبْلُغَكُمْ عَنِ الْحَی»

«از امام صادقD سؤال شد، اگر روایتی از ائمه‌ی متقدّم رسیده باشد و در همان موضوع از امامان متأخّر نیز حدیثی رسیده باشد، به کدام حدیث عمل کنیم؟ امام صادقD فرمود: به کلام امام متأخّر عمل کنید تا از امام زنده بیانی به شما برسد.»[٣١٠]

ج) توجّه به نظر متأخر امامD: گاهی از یک امام و به علّت مسایلی هم‌چون تقیّه و رعایت کردن برخی از مصالح، دو یا چند نظر صادر می‌شود. در چنین مواردی ائمه در مقام حلّ این مشکل و انتخاب متن صحیح، به نظر متأخّر اشاره و آن را تأیید کرده‌اند. در این‌باره روایتی از امام صادقD رسیده است که می‌فرمایند: «قَالَ أَرَأَیتَکَ لَوْ حَدَّثْتُک بِحَدِیثٍ الْعَامَ ثُمَّ جِئْتَنِی مِنْ قَابِلٍ فَحَدَّثْتُکَ بِخِلَافِهِ بِأَیهِمَا كُنْتَ تَأْخُذُ قَالَ قُلْتُ كُنْتُ آخُذُ بِالْأَخِیرِ فَقَالَ لِی رَحِمَکَ‌اللَّهُ»؛ راوى می‌گوید: امام صادقD به من فرمود: بگو بدانم! اگر من امسال حدیثى به تو گویم‌ و سال


[٣٠٩]. رجال کشّی، ص٢٢٤.

[٣١٠]. الکافی، ج١، ص٦٧