آنان‌که اشخاص متخصّص و متعهّدی بودند؛ همان‌طور که خود بیان کرده‌اند، احادیثی را جمع‌آوری کردند که صحیح و حجّت بود.[٢٨٩] از طرفی می‌دانیم که اصطلاح صحیح در نزد قدما؛ یعنی، روایتی که از صدور آن اطمینان داشته باشند[٢٩٠] که نتیجه بررسی سندی و متنی یک حدیث؛ اطمینان از صدور آن از معصومD است.

به هر حال؛ قبل از کتاب‌های رجالی و فهرستی مانند رجال برقی، رجال کشّی، فهرست نجّاشی، رجال طوسی، فهرست طوسی اصحاب دارای کتب رجالی بسیاری بودند؛ یعنی، پالایش احادیث از نظر سند و راویان، از زمان معصومانG شروع شد و محدّثان ما با آگاهی از احادیث رجال اقدام به نوشتن احادیث می‌کردند.

به ‌طور مثال، عبدالله ‌بن جبله کنانی (م٢١٩هـ)[٢٩١]؛ محمّد بن عیسی یقطینی(از اصحاب امام جوادD)؛[٢٩٢] حسن ‌بن محبوب (م٢٢٤هـ)[٢٩٣] و حسن ‌بن علی‌ بن فضّال (م٢٢٤هـ)[٢٩٤] و برخی دیگر از اصحاب، کتاب رجالی داشتند.

ب) پالایش متنی[٢٩٥]

حدیث و روایات اهل‌بیتF اهمّیّت فوق‌العاده‌ای دارند؛ زیرا احکام و معارف الهی؛ بعد از قرآن، از طریق روایات به دست کسانی که در زمان معصومانG نبوده‌اند، می‌رسد؛ لذا کوشش فراوانی برای ضبط دقیق کلام امامانG انجام گرفته است. قابل توجّه است که بحث‌های حدیثی مانند بررسی سندی، اجازه‌ی نقل روایت، مقابله‌ی نسخه‌ها و... راهی برای اطمینان به متن صحیح احادیث است.

[٢٨٩]. من لایحضره الفقیه، ج١، ص٣؛ الکافی، ج١، ص٩. مرحوم کلینی در مقدّمه‌ی کافی خطاب به کسی که از او تألیف چنین کتابی را خواسته بود، می‌گوید: تو کتابی می‌خواهی که هدایت جویان؛ بتوانند علم دین و عمل به اخبار صحیح امامان صادق و سنّت‌های ثابت را از آن کتاب بگیرند؛ سپس در انتهای مقدّمه می‌افزاید: خدا را شکر که تألیف کتابی را که خواستی میّسر کرد.

[٢٩٠]. مقیاس الرّوایة فی علم الدرایة، ص٤٤.

[٢٩١]. رجال نجّاشی، ص٢١٦.

[٢٩٢]. رجال نجّاشی، ص٣٣٣.

[٢٩٣]. فهرست طوسی، ص١٢٢.

[٢٩٤]. رجال نجّاشی، ص٣٦.

[٢٩٥]. اگر چه برخی از موارد ذکر شده در پالایش متنی موجب پالایش سندی حدیث نیز می‌شود؛ ولی با توجّه به ربط بیشتر آن به متون روایات، در این قسمت آورده شده است.