حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٠ - بررسی روایات عرضه
حقیقت تاریخی دارد.[١٠٠] در روایت پانزدهم امام صادقD پس از توصیه به عرضه حدیث، بر قرآن حکمت آن را جعل و دروغپردازی مغیرة بن سعید دانسته است.
نکتهی دوم: خطاب عموم «ایها الناس» در روایت ششم و نیز خطاب عمومی در روایت چهاردهم، نشانگر فراگیر بودن بحران اختلاف یا جعل روایات در میان مردم است که پیشوایان دینی برای مقابله با این پدیده با مخاطب ساختن آنان، عرضه احادیث به قرآن را ضروری دانستهاند. پرسش مکرّر اصحاب ائمّهG از چگونگی برخورد با روایات متعارض نیز نشان از فراگیری این بحران دارد.
نکتهی سوم: بر اساس روایت چهاردهم، موافقت و عدم مخالفت با قرآن، نه تنها به عنوان معیار ردّ روایات عنوان شده؛ بلکه این معیار جبران کننده ضعف سندی روایات نیز دانسته شده است. مفهوم این جمله که اگر راوی یک روایت، فاسق باشد؛ در صورت موافقت با قرآن آن را بپذیرید، همین نکته است.
نکتهی چهارم: در شماری از روایات از سنّت پیامبر٤ یا روایات پیشین اهلبیتF در کنار قرآن به عنوان معیار عرضه یاد شده است. روایتهای ١، ٣، ٥، ٨ و ١١ چنین است. از این روایات میتوان اعتبار سنّت و نقش آن را به عنوان معیار نقد و پذیرش استفاده کرد.
نکتهی پنجم: در عموم روایات از پذیرش و ردّ همزمان روایات سخن بهمیان آمده است، البته گاه نیز بدون تصریح به رد و پذیرش روایات، روایات مخالف قرآن باطل معرّفی شدهاند؛ نظیر روایت چهارم.
باید توجّه داشت که رد و پذیرش روایات، دو عرصهی جداگانه و در عین حال مرتبط به هم است. باری، همانگونه که نقد و ردّ روایات میبایست بر اساس معیارهایی انجام گیرد، پذیرش آنها نیز منوط به شرایطی است که بخشی از آنها مربوط به متن آنها است. بر اساس روایت چهاردهم، حتّی اگر سند روایتی ضعیف باشد، متن آن به خاطر موافقت با قرآن
[١٠٠]. محمّد بن اسماعيل بخاری صاحب الجامع الصحيح، مهمترين منبع حديثی اهل سنّت، اذعان میكند كه روايات كتابش كه بدون در نظر گرفتن حدود سه هزار روايت تكراری دارای چهار هزار روايت است ـ از ميان ششصد هزار روايتی كه در اختيار داشته برگزيده است.- ر.ک: سير أعلام النبلاء، ج١٢، ص٤٠١؛ فتح الباری، ج١، ص٥. (مقدّمه). مسلّم بن حجاج قشيری صاحب صحيح مسلم گفته است: «كتاب صحيح را از ميان سيصد هزار حديث كه خود شنيدهام، فراهم آوردهام.» ر.ک: تاريخ بغداد، ج١٣، ص١٠٢؛ البداية و النهاية، ج١١، ص٤٠.