بر اساس اصل وجود رابطه‌ی حداکثری میان معنای لغوی و اصطلاحی،[٣٨٢] منبعِ حدیث باید مکان جوشش حدیث و مبدأ جریان آن باشد؛ همان‌گونه که ملاحظه شد این سه گروه از مکتوبات حدیثی محلّ جوشش روایات و مبدأ جریان آن هستند؛ یعنی، نخستین مکتوبات روایی که منبعی برای سایر نوشته‌های حدیثی بودند، همین سه گروه هستند. همه‌ی نگاشته‌های حدیثی بعدی بر این سه دسته پایه‌گذاری شده‌ است؛ بنابراین، می‌توان گفت که مراد از منبع حدیث، نخستین مکتوبات حدیثی است؛ یعنی، احادیثی که برای نخستین بار نوشته شده‌اند که شامل مکتوبات خود ائمّهG مکتوبات شاگردان و مخاطبان آن‌ها که آن را بی‌واسطه از معصوم شنیده‌اند و نیز مکتوباتی است که با واسطه‌ی شنیداری از معصومانF تهیه شده؛ ولی از حیث کتابت، نخستین نگاشته از آن حدیث یا آن مجموعه از احادیث است. این تعریفِ اوّلیّه با تعریفی که از «اصل» می‌شود، مقارن است. در تعریف «اصل» گفته‌اند:

«مجموعه‌ای است به شکل خاص که تنها اقوالی از امام را در بردارد که برای نخستین بار به نوشتن آن اقدام شده است.»[٣٨٣]

در این تعریف، نخستین نوشته‌های بدون واسطه و با واسطه از امام لحاظ شده؛ امّا شاید مکتوبات خود معصومانF و نیز افعال و تقریرات آن‌ها در نظر گرفته نشده باشد. در تعریفی که از منبع ارایه گردید، همه‌ی این‌ها لحاظ شده است؛ به ‌علاوه این تعریف، دارای مکمّل‌هایی است که به آن پرداخته می‌شود.

از مکتوبات حدیثی ائمّهG و نخستین نگاشته‌های حدیثی نسخه‌های اندکی باقی‌مانده است، مثل: «اصول سته عشر» و «مسائل علی ‌بن جعفر». کتاب‌های قرب الاسناد، بصائر الدرجات، المحاسن و کتب حسین ‌بن سعید نیز برگرفته از منابع اوّلیّه‌ هستند. اکنون سخن این است که از سویی تعیین این‌که کدام کتاب و جزوه، نگاشته‌ی اوّلین است و کدام کتب و جزوات برگرفته از منابع اوّلیّه‌ هستند، بسیار مشکل است؛ زیرا اطّلاعات ما از این منابع، اندک

[٣٨٢]. زمخشری در اساس البلاغة و جوهری در صحاح اللغة به كرّات، این قاعده را تطبیق كرده‌اند كه با كلید واژه «سمی بذلک» برخی از آن‌ها قابل بازیابی است.

[٣٨٣]. مقاله الاصول الاربعمائة، فصل‌نامه‌ی علوم حدیث، شماره١٧، ص٧٠.