کتاب‌های شاگردان ائمّهG مثل تفسیر ابی‌الجارود که دیدگاه‌های تفسیری امام باقرD را نقل می‌کرد[٣٧٣] و تفسیر عسکری ـ امام هادیDـ که حسن ‌بن خالد برقی نگاشت.[٣٧٤] تعداد این کتاب‌ها بسیار بود؛ به ‌گونه‌ای که شیخ حرّ عاملی تعداد آن را بنا به ضبط خود ٦٦٠٠ کتاب و جزوه‌ی حدیثی می‌داند.[٣٧٥]

سوم: کتاب‌های مسائل

ساختار کتاب‌های مسائل معمولاً این‌گونه بود که روایات موجود در آن‌ها با الفاظی چون «سئل»، «سألت»، «سألته» و مانند این‌ها آغاز شده‌ و یا تعبیراتی مانند «کتبت الی ... اسأله .... فکتب/ فأجاب/ فوقع» آمده است. تألیف کتاب‌های «مسائل» در بین محدّثان و اصحاب ائمّهG رواج بسیاری داشت. بیشتر این کتاب‌ها، پرسش‌ها و پاسخ‌هایی هستند که خود مؤلّف یا راوی دیگری از امام پرسیده و پاسخ آن را در مجموعه‌ای ثبت کرده است. بزرگانی چون محمّد بن مسلم، حسن ‌بن علی‌ بن یقطین، صفوان ‌بن یحیی، یونس‌ بن عبد الرّحمان، احمد بن محمّد بن ابی‌نصر بزنطی، حسن ‌بن علی وشاء، محمّد بن حسن صفّار، علی ‌بن ریّان ‌بن صلت، ایّوب ‌بن نوح ‌بن دراج و أحمد بن اسحاق قمی از جمله نگارندگان کتاب‌های مسائل هستند.[٣٧٦] از گروه سوم نیز نمونه‌هایی ذکر می‌شود:

اوّل: احادیث پیامبر٤

با توجّه به دستور منع کتابت از سوی ابوبکر، بسیاری از احادیث پیامبر٤ به ‌صورت چهره‌ به‌ چهره نقل شد و بعدها مکتوب گشت. در فرمان عمر بن عبدالعزیز خلیفه‌ی اموی[٣٧٧] به ابی‌بکر محمّد بن عمرو بن حزم انصاری حاکم مدینه آمده است:

[٣٧٣]. همان، ص١٣١، ش٣٠٣.

[٣٧٤]. ابن‌شهر آشوب در سخنی عجیب، این تفسیر را ١٢٠ جلد می‌خواند! (معالم العلماء، ص٧٠، ش١٨٩) نجّاشی، حسن ‌بن خالد را ثقه دانسته و كتاب نوادر او را معرّفی كرده؛ امّا از تفسیری به‌ نام وی نام نبرده است. (رجال النجّاشی، ص٦١، ش١٣٩.)

[٣٧٥]. وسائل الشیعة، ج٣٠، ص١٦٥.

[٣٧٦]. کتب مسائل در نگارش‌های حدیثی، فصل‌نامه علوم حدیث، ش٣٧- ٣٨، ص٣٢.

[٣٧٧]. مدّت خلافت عمر بن عبدالعزیز دو سال و پنج ماه بود. او در سال ١٠١هجری درگذشت (تاریخ ابن‌خلدون، ج٣، ص٧٦.)