حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٥ - پالایش احادیث در عصر ائمّهG و پدیدهی جعل
رضاD احادیث فراوانی را انکار کردند؛[٣٠٧] مانند این نوع عرضه، دربارهی کتب بنیفضّال نیز وارد شده است که امام حسن عسکریD در نهایت، روایات این کتب را تأیید کردند و فرمودند:
«خذوا بما رووا و ذروا ما رأوا»
«روایات آنان را بگیرید و از اعتقادات آنان چشمپوشی کنید.»[٣٠٨]
شیوهی عرضهی حدیث موجب گشت، سادهاندیشی از دایرهی حدیث شیعه رخت بندد و دست جاعلان کوتهاندیش ـ که کم هم نبودند ـ از دامان حدیث کوتاه گردد.
٤ـ سنجش روایات با دیگر قراین و شواهد حدیثی
یکی دیگر از روشهای مهمّ پالایش حدیث که عموماً به وسیلهی محدّثان و یاران ائمّهG و با اشارهی ایشان انجام میگرفت، سنجش روایات با دیگر احادیث و روایاتی است که از ائمّهG رسیده است. این سنجش حدیثی از قاعدهی مهمّ ردّ متشابهات به محکمات تبعیت میکند؛ پس چه بسا که روایتی با سند صحیح از امام(ع) صادر شده است؛ امّا نظر نهایی اهلبیتF غیر از آن بوده است یا روایتی رسیده که به ظاهر؛ تمام شرایط یک روایت صحیح را دارد؛ امّا مجعوله و موضوعه است که در این موارد، سنجش متن و محتوای روایت با دیگر روایات و قراین، موجب تشخیص روایت صحیح از غیر صحیح میشود. قطعاً روایات مجعوله یا روایاتی که به سبب تقیّه صادر شده است، در بین میراث حدیثی اهلبیتF به اندازهای نیست که بگوییم، معظم میراث حدیثی اهلبیتF از این دسته از روایات است؛ پس استفاده از شواهد و قراین که در ذیل میآید، ما را برای رسیدن به تشخیص روایت صحیح از غیر صحیح کمک میکند:
الف) توجّه به دیگر روایات از ائمّهG: با عنایت به اینکه روایات اهلبیتF از یک سرچشمه نشأت میگیرد، کلام هر کدام از ائمّهF قرینهی خوبی در جهت رسیدن به مراد اصلی دیگر روایات مشکوکه است. امام رضاD دربارهی هماهنگی کامل روایات ائمّهF با یکدیگر میفرمایند:
[٣٠٧]. رجال کشّی، ص٢٢٤.
[٣٠٨]. الغیبة، ص٣٨٧.