همچنين چه بسا در تحليلى دقيق تر ، بتوان گفت : همه عقايد اسلامى ، به اصل توحيد بازگشت مى كنند و از همين رو ، پيامبر خدا مى فرمود : «قولوا لا إله إلّا إللّه ، تفلحوا ؛ بگوييد : معبودى جز اللّه نيست ، كه رستگار مى شويد» [١] .

٣ . ضابطه تعيين اصول دين

به نظر مى رسد ضابطه اى كه براى تعيين اصول اعتقادى اسلام مى توان ارائه كرد ، عبارت است از : پُراهمّيت بودن و نقش بنيادى داشتن آن عقيده در ميان عقايدى كه در صدد رساندن انسان به تكامل دنيوى و اخروى و نيز ساماندهى جامعه توحيدى اند . به بيان ديگر ، در بررسى برنامه هاى سعادت بخش اسلام ، به امورى بر مى خوريم كه نقش آنها در مقايسه با ديگر برنامه ها، بنيادى است و در احاديث اهل بيت عليهم السلام از آنها به «دعائم الإسلام (پايه هاى اسلام) » تعبير گرديده است . [٢] بنا بر اين، توحيد، نبوّت و معاد ، از آن رو به عنوان اصول دين اسلام شناخته شده اند كه علاوه بر مرجع بودن آنها براى ساير عقايد اسلامى ، نقششان از ساير استوانه هاى سازنده اين بناى ارجمند ، بيشتر است . در مقابل ، شمارى از امور اعتقادى (مانند : عقيده به معراج، فرشتگان و شفاعت) ، هر چند لازم اند ، امّا از چنين اهمّيتى برخوردار نيستند .

٤ . دليلِ شمرده شدن «عدل» از اصول دين

پيروان مذهب اهل بيت عليهم السلام، بر پايه ضابطه اى كه در تعيين اصول دين بِدان اشاره شد، «عدل خداوند» را در كنار «امامت امامانِ اهل بيت عليهم السلام» ، از اصول اسلام

[١] . بجز انكار دو اصل توحيد و نبوّت ، اگر آنچه مورد انكار قرار گرفته، از ضروريّات اسلام باشد ، به گونه اى كه به انكار نبوّت بازگشت كند و منكِر آن نيز توجّه به اين معنا داشته باشد، وى محكوم به كفر است ؛ ولى اگر از ضروريّات اسلام نباشد، يا انكار كننده توجّه به اين معنا نداشته باشد ، محكوم به كفر نيست (ر . ك : عروة الوثقى : ج ١ ص ٣٤) .[٢] . ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : ج ٥ ص ١٩ ح ٣٩٠٠ .[٣] ر . ك : ميزان الحكمة : اسلام : «پايه هاى اسلام» .