- منطقه جبل فوقی: بعد از معبر سمیده واقع شده است و این ارتفاعات از شمال غربی به جنوب شرقی تا فکه کشیده شده است و حداکثر ارتفاع آن ١٢٥ متر می باشد. ارتفاعات آن به طرف شمال غربی و جنوب شرقی به تدریج کم و در شمال غربی به شیار بجلیه و در جنوب شرقی به فکه و رودخانه دویرج ختم می شود. این ارتفاع به علت اینکه سرکوب (مسلط) بر معبر سُمیده و معبر فکه است دارای اهمیت ویژه ای بوده و تقریباً کلید منطقه است.

- جنوبی ترین منطقه عملیات، منطقه عمومی فکه است که بین جبل فوقی و ساحل شمالی رودخانه دویرج است و دارای زمین مسطح و شیب ملایم از شمال به سمت جنوب است.

- منطقه ساحل غربی رودخانه دویرج از پیچ انگیزه تا فکه به عرض ١ تا ٣ کیلومتر زمین مسطح است.[١]

عوارض حساس منطقه:

الف) ارتفاعات ١٧٥، ١٧٣، ١٧٨، ١٦٤، ١٦٥، ١٤٣، ١٤٦ در منطقه حمرین از شرهانی تا انتهای حمرین.

ب) جبل فوقی کلید منطقه دشت سمیده و فکه محسوب می شود و دردست داشتن آن، این امکان را فراهم می کند که منطقه دشت سمیده، منطقه فکه را کاملاً کنترل نموده و زیر دید و تیر قرار دهد.

پ) پل های دویرج واقع در چم سری، چم هندی و فکه و جنوب جبل فوقی.

ملاحظات تاکتیکی زمین منطقه

انتخاب این زمین برای اجرای عملیات والفجر١، غیر از آزادسازی بخش هایی از مناطق مرزی ایران دلایل دیگری نیز داشت ازجمله انهدام نیروهای دشمن، چون تا زمانی که نبرد در زمین خودی انجام می شد آزادسازی زمین در اولویت بود و انهدام نیروی دشمن در مرتبه دوم اهمیت قرار داشت، اما با عبور از مرز، انهدام نیروی دشمن موضوع اصلی شده و زدن به احتیاط های عراق نیز در اولویت قرار می گرفت.[٢]

علاوه براین، انتخاب زمین دلایل خاص تری نیز داشت؛ ازجمله:

١. درصورت تصرف این ارتفاعات (حمرین و فوقی) با نیروی کمتری از منطقه پدافند می شد.

٢. با اجرای عملیات علاوه بر تصرف عوارض حساس این منطقه مرزی، انهدام نیروی دشمن نیز انجام می شد.

٣. اجرای عملیات در این منطقه نزدیک شدن به یکی از هدف های طراحی شده در استراتژی جنگ؛ یعنی شهر العماره را درپی داشت.

٤. اقداماتی مانند شناسایی، سازماندهی اولیه و جابه جایی نیرو و بخشی از امکانات، از قبل در منطقه انجام شده بود.[٣]

ضمیمه٢ گزارش١: پیشینه ای از مباحث اجرای عملیات برای تصرف نقاط باقیمانده ارتفاعات حمرین و فوقی

از زمان مطرح شدن مباحث مربوط به عملیات والفجر مقدماتی (از اواخر دی ماه ١٣٦١ به مدت دو ماه) این موضوع مورد توجه فرماندهان جنگ قرار گرفت و دراین باره بحث های مفصل و اقدامات اولیه ای ازجمله شناسایی منطقه[٤] نیز انجام شد. اما در ادامه مباحث طرح مانور، فرماندهان سپاه با ذکر دلایلی، به ویژه باتوجه به محدودیت نیرو، تأکید کردند که عرض منطقه عملیات (والفجر مقدماتی) باید محدود به منطقه حدفاصل فکه تا چزابه شود. فرماندهان ارتش نیز با طرح دلایلی، اعلام کردند گشودن جبهه دوم از محور فوقی سبب تجزیه قوای دشمن شده، درنتیجه رسیدن به هدف عملیات (پل غزیله و سپس العماره) تضمین بیشتری خواهد یافت.

اما درنهایت به دلیل پاره ای ملاحظات، ازجمله طولانی شدن دوره مباحث طرح مانور؛ محدودیت نیرو برای اجرای عملیات در دو محور عمده؛ هوشیار شدن دشمن درباره فعالیت های نیروهای ایرانی در منطقه و هم زمان با

[١] سند شماره ٠٦٠٦٥٠ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی قائم(عج) (رکن٢)، ١/١٢/١٣٦١، صص ٢٤٠ - ٢٣٣.

[٢] سند شماره ٢١٧ /د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر١ (زمان زاده)، ٢٣/١٢/١٣٦١ تا ٢٩/١٢/١٣٩١، صص ٨٩ - ٨٨.

[٣] همان، صص ٩١ - ٩٠.

[٤] در یکی از این شناسایی ها تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران ازجمله حسن باقری، مجید بقایی، تقی رضوانی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: در قرارگاه خاتم الانبیا(ص)) و... براثر اصابت ترکش خمپاره دشمن به شهادت رسیدند و چند تن دیگر نیز مجروح شدند.