منطقه عملیاتی والفجر١، منطقه ای مرزی است که در جنوب شرقی دهلران و در غرب عین خوش در جنوب استان ایلام قرار دارد. پس از عملیات موفق فتح المبین، نیروهای عراق که به غرب رودخانه دویرج عقب رانده شدند[١]با دراختیارگرفتن ارتفاعات راهبردی مرزی این منطقه (حمرین و فوقی) - که متعلق به جمهوری اسلامی است - امتیازات متعددی را برای خود محفوظ نگه داشتند ازجمله:

١. ازنظر پدافندی در موضع مطمئن قرار داشتند.

٢. جاده دهلران - عین خوش را در دید و تیر خود داشتند و آن را بدون استفاده کرده بودند.

٣. می توانستند به اشغال چندین حوزه نفتی و تأسیسات آن در منطقه بیات در دو طرف مرز بین المللی و در داخل خاک عراق ادامه دهند.

٤. قادر به دفاع از شهرک صنعتی طیب - زبیدات و چاه های نفت آن و چندین روستا و پاسگاه مهم در خاک عراق بودند.[٢]

هدف از اجرای عملیات در این زمین در درجه اول تک به جبال حمرین و تکمیل تصرف آن[٣] و نیز دستیابی به جبل فوقی (قسمت جنوبی منطقه عملیات) بود تا بدین وسیله پس از تسلط بر ارتفاعات مرزی منطقه، دشمن مجبور شود در دشت قرار بگیرد و نیروهای خودی با قرارگرفتن در موضع برتر تاکتیکی، مقدمات پیشروی به عمق را در عملیات های بعدی فراهم کنند.[٤]

موقعیت زمین

منطقه عملیاتی والفجر١ دارای ویژگی هایی است که آن را از زمین های مسطح و جلگه ای خوزستان و نیز مناطق کوهستانی مناطق مرزی غرب کشور متمایز می کند. این منطقه درواقع در حدواسط مناطق کوهستانی شمال غرب و جلگه ای جنوب (خوزستان) قرار دارد، به خصوص که قسمت هایی از آن (مانند ارتفاعات جنوبی حمرین) دارای خصوصیات مناطق کوهستانی است و قسمت های دیگر (مانند بخش هایی از سواحل دویرج و دشت سمیده) فاقد ارتفاعات بوده و تاحدودی شبیه جلگه است.

وجود تپه ماهورهای فراوان و شیارهای بی شمار در بخش های وسیعی از منطقه که دارای جهت های جغرافیایی مختلف هستند، این قسمت را از مناطق شمالی و جنوبی تر آن متمایز کرده و بر پیچیدگی منطقه افزوده است.

علاوه بر این ویژگی ها، بخش هایی از زمین های شمال منطقه عملیات (زبیدات، چم سری، شرهانی تا محدوده جاده شنی ابوغریب) و جنوب منطقه عملیات (بخش هایی از منطقه عمومی فکه) نیز دارای زمین های رملی غیرقابل عبور می باشد که بر تمایز آن با سایر مناطق افزوده است.

عوارض طبیعی منطقه والفجر١ از شمال به جنوب

- حمرین: در این منطقه ارتفاعات مهمی مانند ١٧٨، ١٧٥ و ١٦٥ وجود دارد که در امتداد جنوب شرقی جبال حمرین واقع شده و به شکل دهلیزی صخره نمایان است، بدین صورت که از غرب رودخانه دویرج به بعد، بلندی ارتفاعات افزایش می یابد تا اینکه در قسمت بالای آن دو دهلیز وسیع را تشکیل می دهد و ارتفاعات مهم منطقه بر روی این دو یال قرار دارند. خط الرأس حمرین منطقه نوار مرزی محسوب می شود.[٥]

این منطقه دارای تپه ماهورهای متعدد است و ازاین رو دهلیزهای عرضی و طولی به وجودآمده برای عملیات پیاده مناسب و برای عملیات زرهی و مکانیزه محدودیت ایجاد می کند. لکن در سمت غرب نوار مرزی، این دهلیزها تبدیل به بریدگی های عمیق شده و برای حرکت پیاده نیز مشکلاتی را به وجود می آورد.

دشت سمیده (معبر سمیده): به عرض تقریبی ٤ تا ٥ کیلومتر و در وسط منطقه عملیات قرار گرفته که به صورت معبر و دهلیز عرضی از شمال غربی به سمت جنوب شرقی کشیده شده و به علت مسطح بودن،

[١] ابوالقاسم حبیبی، دزفول، شوش، اندیمشک در جنگ، (اطلس راهنما - ٨)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ١٣٨٥، ص١٠٥.

[٢] محمد درودیان، پیشین، صص ٤٣ - ٤٢.

[٣] در عملیات محرم قسمت های شمالی ارتفاعات حمرین تصرف شد، اما بخش های جنوبی تر آن همچنان دراختیار دشمن قرار داشت.

[٤] همان، ص٥٦.

[٥] همان، ص٥٥.