علاوه بر استقرار یگان های پدافندی ارتش در ارتفاعات حمرین و فوقی، یگان هایی از سپاه شامل لشکر١٩ فجر؛ لشکر٢٥ کربلا؛ تیپ٣٣ المهدی(عج)؛ تیپ فاطمه الزهرا(س) و تیپ امام سجاد(ع) نیز در حدفاصل غرب رودخانه دویرج تا شیار بجلیه مستقر بودند.

بنابراین، پس از ناکامی در عملیات والفجر مقدماتی، به طور طبیعی منطقه شمال فکه و ارتفاعات حمرین و فوقی مورد توجه قرار گرفت؛ به ویژه آنکه علاوه بر استقرار یگان هایی از ارتش و سپاه در این منطقه، اقدامات اولیه ازجمله چندین مورد شناسایی برای اجرای عملیات در این منطقه انجام شده بود.

توجه فرماندهان به این منطقه به حدی بود که دو روز پس از پایان عملیات والفجر مقدماتی تعدادی از فرماندهان سپاه (غلامعلی رشید، عزیز جعفری، احمد غلامپور و محمد باقری) از منطقه بازدید کردند و در جلسه ای در قرارگاه فجر[١] غلامعلی رشید گفت که اگر بنا باشد عملیاتی در این منطقه انجام شود، هدف آن «ادامه تصرف ارتفاعات حمرین و ادامه تک برای تصرف ارتفاعات فوقی و تأمین خط رودخانه دویرج[٢] خواهد بود.»

بنابراین، با پایان یافتن عملیات والفجر مقدماتی، به طور منطقی و طبیعی اجرای عملیات در حمرین و فوقی اولویت یافت؛ به خصوص که ارتش هم برای اجرای عملیات در این منطقه نظر مثبت و ویژه ای داشت. به بیان دیگر، نتیجه (عدم الفتح) عملیات والفجر مقدماتی، سبب تسریع در انتخاب زمین منطقه عملیات والفجر١ در سلسله جبال حمرین و فوقی شد. بنابراین، باتوجه به سوابق امر، زمان زیادی برای انتخاب زمین منطقه عملیات صرف نشد.

مأموریت اجرای عملیات در این منطقه را برای اولین بار سرهنگ علی صیاد شیرازی[٣]^^ در ٢٥ بهمن ١٣٦١ (٤ روز پس از اتمام عملیات والفجر مقدماتی) به فرماندهان قرارگاه ها و یگان های ارتش و سپاه اعلام کرد.[٤]

در جلسات بعدی که چند روز پس از آن برگزار شد، فرماندهان ارتش و سپاه درباره موضوعاتی مانند سازمان رزم، آماده سازی زمین، شناسایی، تعیین خط حد قرارگاه های عملیاتی، جابه جایی یگان ها، حفاظت منطقه و... تصمیم گیری کردند.[٥]

ارتفاعات حمرین و فوقی بخشی از ارتفاعات مرزی استان ایلام محسوب می شوند که قسمت هایی از آن در خاک ایران قرار دارد. ارتش عراق پس از شکست در عملیات فتح المبین که به استقرار نیروهای خودی در مواضع جدیدی در چند کیلومتری مرز بین المللی انجامید، با دراختیارگرفتن ارتفاعات مهم مرزی، علاوه بر محفوظ نگاه داشتن یک خط پدافندی مطمئن، جاده دهلران را نیز که نزدیک ترین معبر وصولی جبهه های میانی و جنوبی بود، زیر دید و تیر خود داشت و این اقدام سبب شد عراق مناسب ترین خط پدافندی متکی بر عوارض طبیعی را در خاک ایران دراختیار داشته باشد.

با اجرای عملیات محرم در ١٠ آبان ١٣٦١، علاوه بر ایمن شدن جاده دهلران و آزادسازی حدود ٣٠٠ کیلومتر مربع از اراضی مرزی جمهوری اسلامی، قسمت هایی از سلسله جبال حمرین تصرف شد و هدف از اجرای عملیات "والفجر١" درواقع تأمین کامل اهداف باقیمانده از فعالیت های گذشته و تصرف بخش غربی ارتفاعات حمرین و جبل فوقی بود که خود مقدمه ای برای اقدامات بعدی ایران (عبور از پل غزیله و تصرف بصره) به شمار می رفت.[٦]

[١] یگان های سپاه مستقر در این منطقه تحت امر قرارگاهی با نام "قرارگاه فجر" به فرماندهی برادر نبی رودکی بودند.

[٢] اصل دست نویس برادر غلامعلی رشید در صفحه ٢٣٨ دفتر شماره ١٦٢ راوی عملیات والفجر مقدماتی (داوود رنجبر) موجود می باشد.

[٣] ^ قبل از این جلسه، فرمانده کل سپاه پاسداران خبر توافق خود با فرمانده نیروی زمینی ارتش مبنی بر اجرای عملیات در حمرین و فوقی را به اطلاع فرماندهان سپاه رسانده بود. (سند شماره ١٦٢/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر مقدماتی (رنجبر)، ١٧/١١/١٣٦١ تا ٦/١٢/١٣٦١، ص٢٧٠.)

[٤] سند شماره ١٦٢/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم الانبیا(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (رنجبر)، ١٧/١١/١٣٦١ تا ٦/١/١٣٦٢، ص٢٧٧.

[٥] سند شماره ٢١٧/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص ٢٩٢ - ٢٩١.

[٦] امیر رزاق زاده، ایلام در جنگ (اطلس راهنما - ٣)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ١٣٨٠، صص ٧٢ - ٧٠.