آئين بلاغت: شرح مختصر المعانى - شیرازی، احمد امین - الصفحة ٥٥
طريق ديگر فقط نصّ بر مثبت است.
و النّفى اى الوجه الثالث: سوّمين فرق بين طرق قصر مربوط به اينست كه بعضى از اين طرق با بعضى ديگر در يك عبارت جمع ميشوند. مثلا ميتوان گفت انّما انا تميميّ لا قيسيّ كه طريق عطف به «لا» با «انّما» جمع شده. و نيز هو يأتينى لا عمرو، كه طريق عطف به «لا» با طرق تقديم جمع شده و درواقع در هريك از ايندو عبارت دو طريق از طرق حصر قرار داده شدند.
مصنّف و شارح در بيان سوّمين فرق ميگويند: طريق نفى بلاء عاطفه را ميتوان با طريق انّما و تقديم جمع نمود. ولى نميتوان با نفى و استثناء جمع كرد. براى اينكه قبل از لاء عاطفه بايد جمله مثبت باشد تا بوسيله «لا» نفى گردد. و خلاصه لاء براى منفىكردن مثبت است نه براى منفىكردن منفى. پس مثال «ما زيد الّا قائم لا قاعد» صحيح نيست. زيرا قبل از آمدن «لا قاعد» از زيد همه صفات را نفى نموديم. حتى صفت قاعد بودن را و فقط براى زيد صفت قيام را اثبات كرديم. پس لا قاعد در جائى آمده كه قبل از آن نفى گرديده است.
و نيز مثال «ما يقوم الّا زيد لا عمرو» كه حصر صفت بر موصوف است صحيح نيست. زيرا قبل از آمدن «لا عمرو». بوسيله «ما يقوم» قيام از همه افراد غير زيد نفى شده بود كه از آنها هم عمرو بود. پس لا عمرو نفى منفى كرده نه نفى مثبت. مثال اول براى حصر موصوف بر صفت بود.
و قد يقع مثل ذالك: شارح ميگويد آرى ممكن است افراد غير بليغ در عبارات خود طريق عطف بلاء عاطفه را با نفى و الّا جمع نمايند.