فهذا العطف: شارح ميگويد چه اين شعر از باب عطف مفرد بر مفرد باشد يا عطف جمله بر جمله صحيح نيست. عطف مفرد بآن است كه انّ بفتح همزه خوانده شود. و عطف جمله باين است كه انّ بكسر همزه باشد.

اگر انّ خوانده شود مابعدش را بتأويل مصدر مى‌برد و بسوى اسمش اضافه ميشود. و اين مضاف و مضاف‌اليه مفرد است و اگر انّ خوانده شود با اسم و خبرش جمله مفعول براى عالم خواهد شد. و در هردو صورت احتياج به جهت جامعه خواهد بود. چنانكه در ابتداى باب فصل و وصل بيان گرديد.

و قوله لا: شارح ميگويد در شعر ابى تمّام كه گفته «لا» اين لا ردّ كلام حبيبه شاعر است كه او مى‌گفته علاقه و عشق شاعر از بين رفته. شاعر او را ردّ مى‌كند و ميگويد چنين نيست. بلكه فراق بسيار تلخ است.

و الّا اى و ان لم يقصد: در صورتيكه نخواهيم جمله دوم با جمله اول در حكم اعرابى شريك شود عطف نمى‌گيريم. مانند وَ إِذا خَلَوْا إِلى‌ شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ ... جمله‌ «اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ» بر «إِنَّا مَعَكُمْ» عطف نشده. زيرا «إِنَّا مَعَكُمْ» مقول قول كفّار است. و «اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ» مقول قول آنها نيست. پس اگر عطف ميشد در محل نصب قرار ميگرفت و مقول قول آنها ميشد.

و انّما قال: يك احتمال اينست كه جمله‌ اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ‌ عطف بر «إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ» باشد كه نسبت به‌ «إِنَّا مَعَكُمْ» بيان و تفسير است.

شارح ميگويد اين احتمال را مصنف نگفته براى اينكه حكم اين جمله با «إِنَّا مَعَكُمْ» يكى است. همان ايرادى كه در عطف بر آن بود