بزيد است يا عمرو. پس وقوع مفرد بعد از ام دليل بر متصله بودن ام و در نتيجه طلب تصور است. و آمدن هل نشانه طلب تصديق‌كردن است و نميشود در يك مثال طلب تصور و تصديق هردو باهم جمع شوند.

و لهذا قبح ايضا: چنانكه قبلا توضيح داده شد «هل زيدا ضربت» نيز قبيح است زيرا تقديم زيد براى تخصيص است و تخصيص دليل بر حصول تصديق به نسبت است و هل هم براى طلب تصديق است.

در نتيجه آمدن هل در اين مثال، براى طلب حصول حاصل است و حصول حاصل محال است. پس طلب حصول حاصل لغو و عبث است. بنابراين بايد اينطور مثالها ممتنع شود نه قبيح. ولى چون احتمال ديگرى هم داشته ممتنع نشده و آن احتمال اينست كه تقديم زيد براى اهتمام باشد. يا زيد مفعول براى فعل محذوف گردد كه باصطلاح نحويّين از باب تفسير شود و تقدير آن چنين است «هل ضربت زيدا» ضربت مذكور ضربت محذوف را تفسير كرده.

لكن ذالك خلاف الظاهر: شارح ميگويد: هريك از اهتمام يا مفعول شدن براى فعل محذوف خلاف ظاهر است. زيرا اصل در تقديم مفعول اينست كه براى تخصيص باشد نه اهتمام يا تلذّذ. و نيز منع‌كردن فعل ظاهر را از عمل بدون آنكه داراى ضميرى باشد تا از باب اشتغال شود خلاف ظاهر بلكه قبيح است.

دون هل زيدا: مصنف ميگويد: هل زيدا ضربته با ضمير كه از باب اشتغال است قبيح نيست. زيرا تقديم زيد براى تخصيص نيست. پس تصديق با تقديم حاصل نشده و هل براى طلب تصديق آمده. و از طرفى خلاف ظاهر نيست. چون فعل مفسّر يعنى ضربته‌