فليتأمّل: شارح امر بدقت نموده از اين جهت كه ميتوان باين ايراد خدشه كرد كه تقديم مفعول هميشه براى حصر نيست. گاهى هم براى اهتمام، تبرّك يا استلذاذ است پس مثال «اعمرا عرفت» با مثال «ازيد قائم» فرقى ندارد. و استعمال هل در هردو جا اگر تقديم براى تخصيص نباشد قبحى ندارد.

و المسئول عنه بها: چون همزه براى طلب تصديق و تصور بود.

در مثال «اضربت زيدا» احتمال طلب تصور و تصديق هردو هست.

زيرا اولا فعل بعد از همزه قرار گرفته و هميشه بعد از همزه مسئول عنه است. و سئوال از فعل اگر بمنظور وجود آن از مخاطب باشد. همزه براى طلب تصديق ميشود و اگر بطور مجمل ميدانيم كه فعلى از مخاطب سر زده اما نميدانيم آن فعل ضرب است يا اكرام و مى‌پرسيم همزه براى طلب تصور مسند است.

در مثال «ءانت ضربت» سئوال از فاعل است چون بعد از همزه فاعل آمده و در مثال «ازيدا ضربت» سئوال از مفعول است. سائر معمولات فعل نيز اگر بعد از همزه واقع شوند همين حكم را خواهند داشت مانند «افى الجمعة صمت» و «افى المدرسة خطبت» و «ا تأديبا ضربت» و «اراكبا قلت».

و هل لطلب التصديق فحسب: هل كه براى طلب تصديق بود.

داخل بر جمله فعليه و اسميه ميشود و مثالهائى مانند «هل زيد قام ام عمرو» ممتنع است زيرا وقتى بعد از ام مفرد بيآيد دليل بر متصله بودن ام است. و ام متصله براى تعيين نمودن يكى از دو امر است با علم بثبوت اصل حكم. يعنى ميدانيم ايستادن محققّ شده نميدانيم مربوط