و لبعضهم: براى بعضى كه منظور، شارح خلخالى است در اين مقام يعنى بحث حذف مفعول و بحث «بالطريق المذكور» در عبارت مفتاح و ارتباط آن با بحث الف و لام استغراق. توهّمات و خيالات فاسدى است خيالات فاسده را شارح خلخالى از شارح علامه گرفته.

شارح علّامه در شرح مفتاح العلوم سكاكى عبارت «بالطريق المذكور» را مربوط به بحث حصر دانسته چنانكه در مطوّل بطور مفصّل بيان كرده است.

[فعل متعدى نازل منزله لازم‌]

و الاوّل: فعل متعدى كه بدون مفعول مى‌آمد دو قسم بود. قسم اول آن بود كه فعل متعدى نازل منزله لازم، كنايه از فعلى باشد كه مربوط بمفعول مخصوصى است مانند شعر ابو عباده بحترى. بضم باء و سكون حاء و فتح تاء منسوب به قبيله بحتر در مدح معتزّ باللّه كه ضمنا تعريض به برادر معتزّ يعنى مستعين باللّه دارد.

شجو حسّاده و غيظ عداة ... شاهد بر دو فعل «يرى» و «يسمع» است كه بدون مفعول آمده ولى كنايه از فعلى است كه مربوط بفعل خاصّى است يعنى. «يرى محاسنه» و «يسمع اخباره».

شجو بمعنى حزن است. يعنى محزون شدن حسودان معتّز و غضب دشمنان معتّز ديدن بيننده. نيكى‌ها و شنيدن شنونده. اخبار نيكى‌هاى اوست. منظور از حسودان و دشمنان، مستعين باللّه و طرفداران اوست.

با دعاء الملازمة: علت اينكه فعل متعدى را نازل منزله لازم قرار مى‌دهيم و سپس آن فعل كنايه مى‌شود از فعلى كه داراى مفعول خاص است. ادعاء ملازمه بين آن فعل و مفعول خاص است يعنى شاعر چنين ادّعى مى‌كند كه مطلق ديدن و شنيدن با ديدن و شنيدن‌