بلكه رابط است به اين معنا كه عين تعلق به‌وجود علت است و به تعبير مجازى رابط است بين خودش و علت، پس خود اين وجود هم رابط است هم مربوط، برخلاف وجود رابط بين موضوع و محمول كه رابط بين دو شى‌ء ديگر است و عين تعلق به آن دو چيز است. به زبان ديگر، چنين وجود رابطى هم ربط است هم وسط، در حالى‌كه وجود معلول تنها ربط است ولى وسط [١] نيست. نتيجه اينكه وجود رابط دو قسم است: وجود رابطى كه قائم به يك طرف است و وجود رابطى كه قائم به طرفين است:

الثانى، انّ من الوجودات الرابطة ما يقوم بطرف واحد، كوجود المعلول بالقياس الى علّته، كما انّ منها ما يقوم بطرفين، كوجودات ساير النسب و الاضافات.

٣- ٤: فرع سوم- در نشئه وجود تنها يك وجود مستقل هست‌

در فصول ديگر اين كتاب، ثابت خواهد شد كه تمام اشيا معلول واجب تعالى هستند، واجب تعالى علت همه اشياست و در اين فصل نيز ثابت شد كه هر معلولى وجود رابط است. نتيجه اين دو مطلب اينكه تمام اشيا غير از واجب تعالى وجود رابطاند و تنها وجودى كه معلول نبوده نتيجتا رابط هم نيست وجود خداوند است. پس در نشئه وجود فقط يك وجود مستقل هست و او همان واجب تعالى است و ساير موجودات همه نسبت به‌وجود واجب تعالى ربط و اضافه‌اند:

الثالث، انّ نشئة الوجود لا تضمّن الّا وجودا واحدا مستقلّا هو الواجب- عزّ اسمه- و الباقى روابط و نسب و اضافات.

اكنون كه تقرير مطالب فصل به پايان رسيد، مناسب است به اشكالاتى كه در مورد مطالب اين فصل به‌نظر مى‌رسد نيز اشاره شود.

٥: اشكالات‌

١- ٥: دليل اخصّ از مدّعاست‌

اولين اشكال اين است كه برهان ذكرشده در اين فصل تنها جزيى از مدعاى اين فصل را ثابت مى‌كند نه تمام آن را و باصطلاح دليل اخصّ از مدعاست. در ٣- ٢، توضيح داده شد كه مدعاى‌

[١] - وسط نيست يعنى «عين قيام به طرفين» نيست و الّا وسط بودن آن به معانى ديگرى اشكالى ندارد.