شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٥٨
برهان امتناع وجود رابط در موجبه معدوله
اين برهان مبتنى بر سه مقدمه زير است:
مقدمه اوّل: وجود رابط از سنخ وجود بوده قائم به طرفين است و دقيقتر بگوييم وجود رابط وجودى است كه عين قيام به طرفين است.
مقدمه دوم: طرفين قضيه موجبه معدوله، يعنى موضوع و محمول آن، هردو يا يكى از آن عدماند.
نتيجه دو مقدمه فوق اينكه تحقق وجود رابط بين موضوع و محمول در موجبه معدوله به معناى تحقق وجودى است قائم به دو عدم يا وجودى قائم به يك عدم و يك وجود، پس در هرحال مستلزم قيام وجود به عدم است.
مقدمه سوم: قيام وجود به عدم محال است.
نتيجه: تحقق وجود رابط در موجبه معدوله محال است.
براهين امتناع عدم رابط در موجبه معدوله
برهان اول: در ابتداى فرع گفته شد كه عدم رابط امرى است كه فى نفسه محال است، خواه طرفينش دو وجود باشند يا دو عدم يا يك وجود و يك عدم. بهطور كلى، رابط از سنخ عدم بىمعنا و باطل است. بنابراين، تحقق آن در موجبه معدوله نيز محال است.
برهان دوم: بهفرض اينكه از برهان اوّل چشم بپوشيم و بپذيريم كه تحقق عدم رابط فى نفسه محال نيست، باز تحقق آن در خصوص موجبه معدوله به موجب برهان ديگرى محال است. اين برهان مبتنى بر دو مقدمه زير است:
مقدمه اوّل: عدم رابط (به فرض اينكه محال نباشد) امرى است عدمى و قائم به طرفين و دقيقتر بگوييم عدمى است عين قيام به طرفين.
مقدمه دوم: طرفين قضيه موجبه معدوله (موضوع و محمول) يا هردو عدماند يا يكى از آنها.
نتيجه دو مقدمه فوق اينكه تحقق عدم رابط بين موضوع و محمول موجبه معدوله به معناى عدمى است قائم به يك عدم و يك وجود يا قائم به دو عدم.
مقدمه سوم: قيام عدم به عدم يا قيام عدم بهوجود، هردو، محال است، زيرا اولا، مستلزم