شرح نهاية الحكمة( مصباح)
(١)
٧ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
١٩ ص
(٤)
٢٥ ص
(٥)
٢٥ ص
(٦)
٢٦ ص
(٧)
٢٧ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٠ ص
(١٠)
٣٠ ص
(١١)
٣١ ص
(١٢)
٣٣ ص
(١٣)
٣٥ ص
(١٤)
٣٨ ص
(١٥)
٤١ ص
(١٦)
٤٣ ص
(١٧)
٤٣ ص
(١٨)
٤٣ ص
(١٩)
٤٤ ص
(٢٠)
٤٧ ص
(٢١)
٤٩ ص
(٢٢)
٤٩ ص
(٢٣)
٤٩ ص
(٢٤)
٤٩ ص
(٢٥)
٤٩ ص
(٢٦)
٥١ ص
(٢٧)
٥١ ص
(٢٨)
٥١ ص
(٢٩)
٥١ ص
(٣٠)
٥٢ ص
(٣١)
٥٤ ص
(٣٢)
٥٥ ص
(٣٣)
٥٦ ص
(٣٤)
٥٦ ص
(٣٥)
٥٧ ص
(٣٦)
٥٩ ص
(٣٧)
٦١ ص
(٣٨)
٦١ ص
(٣٩)
٦٢ ص
(٤٠)
٦٣ ص
(٤١)
٦٣ ص
(٤٢)
٦٤ ص
(٤٣)
٦٧ ص
(٤٤)
٦٨ ص
(٤٥)
٦٩ ص
(٤٦)
٦٩ ص
(٤٧)
٧٠ ص
(٤٨)
٧١ ص
(٤٩)
٧١ ص
(٥٠)
٧١ ص
(٥١)
٧٢ ص
(٥٢)
٧٢ ص
(٥٣)
٧٣ ص
(٥٤)
٧٣ ص
(٥٥)
٧٤ ص
(٥٦)
٧٥ ص
(٥٧)
٧٧ ص
(٥٨)
٧٩ ص
(٥٩)
٧٩ ص
(٦٠)
٧٩ ص
(٦١)
٨٠ ص
(٦٢)
٨١ ص
(٦٣)
٨٢ ص
(٦٤)
٨٥ ص
(٦٥)
٨٥ ص
(٦٦)
٨٥ ص
(٦٧)
٨٦ ص
(٦٨)
٨٦ ص
(٦٩)
٨٧ ص
(٧٠)
٨٧ ص
(٧١)
٨٨ ص
(٧٢)
٨٨ ص
(٧٣)
٨٨ ص
(٧٤)
٨٩ ص
(٧٥)
٩٠ ص
(٧٦)
٩١ ص
(٧٧)
٩٣ ص
(٧٨)
٩٣ ص
(٧٩)
٩٣ ص
(٨٠)
٩٦ ص
(٨١)
٩٧ ص
(٨٢)
٩٧ ص
(٨٣)
٩٧ ص
(٨٤)
٩٨ ص
(٨٥)
٩٨ ص
(٨٦)
٩٨ ص
(٨٧)
٩٩ ص
(٨٨)
١٠٠ ص
(٨٩)
١٠٠ ص
(٩٠)
١٠٠ ص
(٩١)
١٠٢ ص
(٩٢)
١٠٣ ص
(٩٣)
١٠٣ ص
(٩٤)
١٠٣ ص
(٩٥)
١٠٥ ص
(٩٦)
١٠٦ ص
(٩٧)
١٠٨ ص
(٩٨)
١٠٨ ص
(٩٩)
١٠٩ ص
(١٠٠)
١٠٩ ص
(١٠١)
١٠٩ ص
(١٠٢)
١١٠ ص
(١٠٣)
١١١ ص
(١٠٤)
١١١ ص
(١٠٥)
١١١ ص
(١٠٦)
١١٢ ص
(١٠٧)
١١٣ ص
(١٠٨)
١١٤ ص
(١٠٩)
١١٦ ص
(١١٠)
١٢١ ص
(١١١)
١٢١ ص
(١١٢)
١٢٢ ص
(١١٣)
١٢٢ ص
(١١٤)
١٢٤ ص
(١١٥)
١٢٤ ص
(١١٦)
١٢٦ ص
(١١٧)
١٢٧ ص
(١١٨)
١٢٩ ص
(١١٩)
١٢٩ ص
(١٢٠)
١٣٠ ص
(١٢١)
١٣١ ص
(١٢٢)
١٣٦ ص
(١٢٣)
١٣٨ ص
(١٢٤)
١٣٩ ص
(١٢٥)
١٤٠ ص
(١٢٦)
١٤٢ ص
(١٢٧)
١٤٣ ص
(١٢٨)
١٤٦ ص
(١٢٩)
١٤٩ ص
(١٣٠)
١٥١ ص
(١٣١)
١٥١ ص
(١٣٢)
١٥٢ ص
(١٣٣)
١٥٣ ص
(١٣٤)
١٥٤ ص
(١٣٥)
١٥٤ ص
(١٣٦)
١٥٥ ص
(١٣٧)
١٥٦ ص
(١٣٨)
١٥٧ ص
(١٣٩)
١٥٧ ص
(١٤٠)
١٥٨ ص
(١٤١)
١٥٩ ص
(١٤٢)
١٦٠ ص
(١٤٣)
١٦٠ ص
(١٤٤)
١٦١ ص
(١٤٥)
١٦٢ ص
(١٤٦)
١٦٢ ص
(١٤٧)
١٦٣ ص
(١٤٨)
١٦٤ ص
(١٤٩)
١٦٥ ص
(١٥٠)
١٦٥ ص
(١٥١)
١٦٥ ص
(١٥٢)
١٦٧ ص
(١٥٣)
١٦٨ ص
(١٥٤)
١٦٨ ص
(١٥٥)
١٦٩ ص
(١٥٦)
١٧٢ ص
(١٥٧)
١٧٣ ص
(١٥٨)
١٧٤ ص
(١٥٩)
١٧٤ ص
(١٦٠)
١٧٥ ص
(١٦١)
١٧٦ ص
(١٦٢)
١٧٧ ص
(١٦٣)
١٧٧ ص
(١٦٤)
١٧٧ ص
(١٦٥)
١٧٨ ص
(١٦٦)
١٧٩ ص
(١٦٧)
١٨٠ ص
(١٦٨)
١٨١ ص
(١٦٩)
١٨٣ ص
(١٧٠)
١٨٦ ص
(١٧١)
١٨٧ ص
(١٧٢)
١٨٧ ص
(١٧٣)
١٨٧ ص
(١٧٤)
١٨٩ ص
(١٧٥)
١٩٠ ص
(١٧٦)
١٩٢ ص
(١٧٧)
١٩٣ ص
(١٧٨)
١٩٤ ص
(١٧٩)
١٩٦ ص
(١٨٠)
١٩٩ ص
(١٨١)
٢٠٠ ص
(١٨٢)
٢٠١ ص
(١٨٣)
٢٠٥ ص
(١٨٤)
٢٠٧ ص
(١٨٥)
٢٠٧ ص
(١٨٦)
٢٠٨ ص
(١٨٧)
٢٠٨ ص
(١٨٨)
٢١١ ص
(١٨٩)
٢١٣ ص
(١٩٠)
٢١٤ ص
(١٩١)
٢١٦ ص
(١٩٢)
٢١٧ ص
(١٩٣)
٢١٨ ص
(١٩٤)
٢١٩ ص
(١٩٥)
٢٢٠ ص
(١٩٦)
٢٢١ ص
(١٩٧)
٢٢٢ ص
(١٩٨)
٢٢٢ ص
(١٩٩)
٢٢٣ ص
(٢٠٠)
٢٢٥ ص
(٢٠١)
٢٢٧ ص
(٢٠٢)
٢٢٩ ص
(٢٠٣)
٢٣١ ص
(٢٠٤)
٢٣١ ص
(٢٠٥)
٢٣١ ص
(٢٠٦)
٢٣٣ ص
(٢٠٧)
٢٣٣ ص
(٢٠٨)
٢٣٥ ص
(٢٠٩)
٢٣٥ ص
(٢١٠)
٢٣٧ ص
(٢١١)
٢٣٧ ص
(٢١٢)
٢٣٨ ص
(٢١٣)
٢٤٠ ص
(٢١٤)
٢٤٢ ص
(٢١٥)
٢٤٤ ص
(٢١٦)
٢٤٥ ص
(٢١٧)
٢٤٦ ص
(٢١٨)
٢٤٦ ص
(٢١٩)
٢٤٦ ص
(٢٢٠)
٢٤٧ ص
(٢٢١)
٢٤٧ ص
(٢٢٢)
٢٤٨ ص
(٢٢٣)
٢٥٠ ص
(٢٢٤)
٢٥١ ص
(٢٢٥)
٢٥٢ ص
(٢٢٦)
٢٥٥ ص
(٢٢٧)
٢٥٥ ص
(٢٢٨)
٢٥٧ ص
(٢٢٩)
٢٥٩ ص
(٢٣٠)
٢٦١ ص
(٢٣١)
٢٦٢ ص
(٢٣٢)
٢٦٢ ص
(٢٣٣)
٢٦٣ ص
(٢٣٤)
٢٦٧ ص
(٢٣٥)
٢٦٩ ص
(٢٣٦)
٢٦٩ ص
(٢٣٧)
٢٧٠ ص
(٢٣٨)
٢٧٣ ص
(٢٣٩)
٢٧٤ ص
(٢٤٠)
٢٧٤ ص
(٢٤١)
٢٧٥ ص
(٢٤٢)
٢٧٩ ص
(٢٤٣)
٢٨٢ ص
(٢٤٤)
٢٨٤ ص
(٢٤٥)
٢٨٦ ص
(٢٤٦)
٢٨٩ ص
(٢٤٧)
٢٨٩ ص
(٢٤٨)
٢٩٠ ص
(٢٤٩)
٢٩١ ص
(٢٥٠)
٢٩١ ص
(٢٥١)
٢٩١ ص
(٢٥٢)
٢٩٣ ص
(٢٥٣)
٢٩٤ ص
(٢٥٤)
٢٩٧ ص
(٢٥٥)
٢٩٩ ص
(٢٥٦)
٢٩٩ ص
(٢٥٧)
٣٠١ ص
(٢٥٨)
٣٠٢ ص
(٢٥٩)
٣٠٤ ص
(٢٦٠)
٣٠٦ ص
(٢٦١)
٣٠٦ ص
(٢٦٢)
٣٠٧ ص
(٢٦٣)
٣٠٧ ص
(٢٦٤)
٣٠٨ ص
(٢٦٥)
٣٠٩ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص

شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٥

١- ٦- ٨: تاريخچه بحث‌

اين سؤال كه «تخصص وجود به چيست؟» ابتدا در كتب متكلمين مطرح‌شده. براى فهم مقصود آنها، لازم است بدانيم كه قبل از صدر المتألهين مباحث فلسفى ناخودآگاه براساس اصالت ماهيت طرح و بررسى مى‌شده است و كمتر بحثى يافت مى‌شود كه از آن بوى اصالت وجود به مشام برسد. در بيشتر مباحث، اثرى نامرئى از اصالت ماهيت وجود دارد. اين اثر حتى در پاره‌اى از مباحثى كه خود صدر المتألهين (ره) مطرح كرده است به چشم مى‌خورد. اگر ذهن انسان به اصالت ماهيت خو گرفته باشد، طبعا با شنيدن لفظ «وجود» مفهوم وجود به ذهن متبادر مى‌شود و از گفتن آن نيز مفهوم وجود اراده مى‌شود. پس در مباحث كلامى- كه همه متعلق به حوزه‌هاى فلسفى كلامى قبل از صدر المتألهين است- هنگامى كه لفظ وجود به‌كار برده مى‌شود جز مفهوم عامّ وجود اراده نمى‌شود. با توجه به اين مطلب، معناى سؤال فوق در نظر متكلمين اين است كه «مفهوم عام وجود به چه چيزى تخصّص پيدا مى‌كند؟»؛ يعنى، مفهوم عامّ وجود چگونه خاص و مقيّد مى‌شود. گاه صريحا به‌جاى واژه «تخصص» از واژه «تقيّد» استفاده شده است و سؤال اينچنين مطرح شده است كه «مفهوم وجود با چه چيزى مقيّد مى‌شود؟». در هرحال، معناى اين سؤال در مباحث كلامى روشن است. سؤالى است درباره مفهوم وجود كه مفهومى است عام و اينكه اين مفهوم عام چگونه مقيد و خاص مى‌گردد. جواب آن نيز روشن است، بايد مفهوم ديگرى به آن ضميمه گردد تا خاص و مقيد شود كه آن مفهوم نيز معمولا جز مفهوم ماهوى نيست، مثل وجود انسان، وجود درخت، وجود سنگ كه هر سه خاص و مقيدند. پس با اين توضيح، وقتى در عرف متكلمين گفته مى‌شود:

«وجود عام يا مطلق و وجود خاص يا مقيد» جز مفهوم عام وجود و مفهوم خاص و مقيد آن چيز ديگرى در نظر نيست. البته در عرف ايشان، وجود عام و مطلق و نيز وجود خاص و مقيد گاهى به معناى مفاد كان تامّه و مفاد كان ناقصه نيز به‌كار رفته است، يعنى به ثبوت الشى‌ء يا محمول هلّيه بسيطه «وجود عام و مطلق» گفته‌اند و به ثبوت شى‌ء لشى‌ء يا محمولات هليات مركبه «وجود مقيد و خاص» كه اصطلاح دوم- محمول هليه بسيطه و محمول هليه مركبه- به فلسفه نيز سرايت كرده است و در كتب فعلى حكمت نيز گاهى وجود مطلق و مقيد به همين معنا به‌كار مى‌روند. در هرحال، فعلا با اصطلاح دوم كارى نداريم، آنچه مربوط به بحث ماست همان اصطلاح اول است كه براساس آن، وجود عام و مطلق عبارت است از مفهوم عام‌