ما وقتى مسائل برهانى را صرف‌نظر از غرض يا روش تحقيق يا هر چيز ديگرى در نظر مى‌گيريم، مى‌بينيم برخى از آنها با برخى كاملا بيگانه‌اند؛ هيچ نوع قرابت و سنخيتى بين آنها وجود ندارد و با برخى ديگر قرابت ضعيفى دارند و با پاره‌اى ديگر قرابت و سنخيت شديد. [١] درست مانند قرابتهاى خانوادگى و فاميلى و نژادى بين افراد بشر. طبيعى است كه اين قرابتها و سنخيتها گزاف و بيعلت نيست. بنابراين، جاى اين سؤال هست كه «منشا اين سنخيتها چيست؟» چه چيزى سبب شده است كه مسائل يك علم با هم قرابت شديد داشته باشند و چه عاملى موجب قرابت مسائل دو علم مى‌شود، همچنين ارتباط مسائل طايفه‌اى از علوم با يكديگر چه علتى دارد؟ در پاسخ به اين سؤال منطقدانان بحث «موضوع علم» را مطرح كرده‌اند.

٦: موضوع علم‌

در منطق ارسطوئى ريشه اين سنخيتها و قرابتها موضوع علم است. توضيح اينكه هر علمى موضوعى دارد كه به منزله محورى است كه مسائل آن علم را به يكديگر پيوند مى‌دهد و هر مسئله‌اى از علم بيان‌كننده يكى از خواص و صفات اين موضوع است. مثلا موضوع علم حساب عدد (كميت منفصل) است. در علم حساب عدد را مدنظر قرار مى‌دهند و صفات و خواص و احوال مختلف آن را با استدلال و تجزيه‌وتحليل به‌دست مى‌آورند، هريك از مسائل حساب، در واقع، درصدد بيان يك خاصيت از خواص عدد هستند و همانا عدد است كه مانند محورى تمام مسائل حساب را به يكديگر مربوط نموده به آنها وحدت بخشيده آنها را به صورت مجموعه‌اى خاص، متمايز از ساير علوم، درآورده است؛ و نيز موضوع هندسه كميت متصل است، هر مسئله هندسى بيان‌كننده يكى از ويژگيهاى كميت متصل است و به همين منوال است در ساير علوم. پس به‌طور كلى، مى‌توان گفت كه موضوع هر علمى چيزى‌

[١] - دسته سوم مانند مسائل يك علم، دسته دوم مانند حساب و هندسه و دسته اول مانند حساب و فلسفه اولى.