شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩
هنوز هم برهانى و يقينآور است و تنها جايگاهش عوض شده است. به زبان فلسفى، در دستهبندى قضاياى برهانى مرتبه هر قضيه، يعنى گروهى كه به آن متعلق است، عين برهانى بودن آن است. در توضيحات آينده اين مطلب روشنتر خواهد شد، فعلا همين مقدار توضيح براى تشخيص و تمايز بين دستهبندى اعتبارى و نفس الامرى كافى است. در پايان، توجه به يك نكته ضرورى است.
در دستهبندى اعتبارى، چون زمام ملاك به دست ما و در اختيار ماست، جاى اين سؤال هست كه چه ملاكى را انتخاب كنيم كه بهترين باشد، دستهبندى خوبتر براساس چه معيارى است ولى در دستهبندى نفس الامرى جاى چنين سؤالى نيست، چون غيراختيارى است و جابجائىپذير نيست. پس اگر خواستيم تعدادى مسئله علمى را گردآورى كرده و به صورت يك كتاب و تحت يك عنوان ارائه دهيم- يعنى دستهبندى اعتبارى كنيم- طبعا بايد پاسخى براى اين سؤال نيز آماده كرده باشيم كه وجه اين گردآورى چيست؟ آيا بهتر از اين ممكن نبود؟ به چه دليل ما اين تعداد را مجموعهاى واحد اعتبار كرديم؟
٤: بهترين دستهبندى
اكنون مىتوان به پاسخ اين سؤال پرداخت كه بهترين نوع دستهبندى اعتبارى قضاياى برهانى كدام است؟ واضح است بهترين دستهبندى آن است كه مطابق دستهبندى نفس الامرى قضايا باشد، زيرا در اين صورت وحدت هر گروه از مسائل، كه تحت عنوان يك علم گردآورى شده اند و اسم واحدى به آنها اختصاص داده شده است، وحدتى صرفا اعتبارى و قراردادى نيست، بلكه صرفنظر از اعتبار ما در نفس الامر نيز هر گروه براى خود وحدت دارد و ذاتا متمايز از گروه ديگر است.
با توجه به مطلب فوق، از اين پس، تنها با دو مسئله اساسى مواجه خواهيم بود:
١- از دستهبندى نفس الامرى قضاياى برهانى تصويرى كاملتر و روشنتر ارائه دهيم.
٢- بررسى كنيم كه آيا واقعا برهانى بودن قضايا اقتضاى چنين دستهبندى را دارد يا نه؛ به عبارت ديگر، آيا وجود چنين دستهبنديى بين قضاياى برهانى قابل اثبات است يا نه.
آنچه در اينجا غرض ما را برآورده مىسازد مسئله اول از دو مسئله فوق است. بنابراين، ما نيز جهت جلوگيرى از طولانى شدن بحث و نيز با توجه به اينكه اين بحث بحث منطقى دقيق