واسطه اطلاق آن لفظ بر آن مفاهيم نبود، چنين اطلاقى به نحو اشتراك لفظى است. پس حاصل مطلب اينكه لفظى كه دالّ بر جامع و ما به الاشتراك چند مفهوم است هميشه بر آن مفاهيم به نحو مشترك معنوى اطلاق مى‌شود و بالعكس: براى تشخيص اينكه آيا يك لفظ بر چند مفهوم به نحو اشتراك معنوى اطلاق مى‌شود يا به نحو اشتراك لفظى، بايد ديد به‌ازاى اين لفظ يك مفهوم كليى وجود دارد كه جامع و ما به الاشتراك آن مفاهيم و واسطه در اطلاق اين لفظ بر آن مفاهيم باشد يا نه؛ اگر وجود داشته باشد، اطلاق به نحو مشترك معنوى است و الّا به نحو مشترك لفظى است.

عين همين مطلب در اطلاق لفظ بر غير مفاهيم، يعنى بر اشياى خارجى، نيز صادق است.

در اطلاق يك لفظ بر تعدادى از اشياى خارجى، نيز اگر يك مفهوم كلى قابل صدق بر آن اشيا واسطه در اطلاق باشد، اطلاق به نحو اشتراك معنوى است و الّا به نحو اشتراك لفظى است.

٢: اختلاف نوعى و غيرنوعى وجود مستقل و رابط

١- ٢: اختلاف نوعى و غيرنوعى وجود مستقل و رابط در اسفار

ما در اينجا تنها گذرى بر سخنان صدر المتألهين در اين باب خواهيم داشت. وى در بحث وجود رابطى در اسفار [١]، ابتدا به معرّفى وجود محمولى و رابط پرداخته و سپس اين سؤال را مطرح فرموده است كه آيا اختلاف اين دو قسم وجود نوعى است يا غيرنوعى. او در جواب شق اول را اختيار كرده و معتقد به اختلاف نوعى وجود محمولى و رابط شده است ولى بايد توجّه داشت كه اوّلا، مقصود صدر المتألهين از وجود محمولى و رابط وجود مستقل و رابط خارجى نيست، بلكه معناى اسمى و معناى حرفى وجود است و ثانيا، منظور وى از اختلاف نوعى و غيرنوعى وجود يا عدم يك ما به الاشتراك و جامع مفهومى است.

با توجه به دو نكته فوق، بازگشت سؤال وى به اين است: «آيا مفهوم اسمى وجود با مفهوم حرفى آن داراى جامع و ما به الاشتراك هستند يا نه؟» البته اين عبارت دقيقا مبيّن سؤال وى نيست، زيرا ممكن است گفته شود: آرى، محمول مفهوم (چنانكه گذشت) بر اين هردو معنا قابل حمل است، پس داراى جامع و ما به الاشتراك‌اند، بنابراين، به عبارت دقيقتر، (با توجه به‌

[١] - ج ١، ص ٧٩ و ٨٠.