گروه‌بندى كدام است؟» به نظر بسيارى از منطقيين و حكماى اسلامى و از جمله استاد علامه، در قضاياى برهانى، يعنى قضايايى كه مقدمه يا نتيجه برهان واقع مى‌شوند، بهترين شيوه دسته‌بندى شيوه ارسطوئى است؛ يعنى، گروه‌بندى براساس وحدت موضوع قضايا؛ به عبارت ديگر، بهترين ملاك براى تمايز علوم برهانى تمايز آنها براساس موضوع است. بيان دليل اين مدعا موقوف است بر اينكه مقدمتا درباره دسته‌بندى اعتبارى و دسته‌بندى نفس الامرى قضاياى برهانى توضيح دهيم.

٣: دسته‌بندى اعتبارى‌

مقصود از دسته‌بندى اعتبارى دسته‌بنديى است كه زمام ملاك آن به‌دست ماست، اراده و انتخاب ماست كه چيزى را ملاك قرار مى‌دهد يا از ملاك بودن ملغا مى‌سازد، ملاك بودن ملاك به فرض و اعتبار ما بستگى دارد و به زبان فلسفى ملاك بودن ملاك بالعرض است نه بالذات. از همين‌رو، اگر امرى به منزله ملاك انتخاب شد و براساس آن گروه‌بندى خاصى به‌وجود آمد، مى‌توان با تغيير آن و جايگزينى امر ديگرى گروه‌بندى جديدى به‌دست آورد و به اين ترتيب با انتخاب ملاكهاى مختلف مى‌توان به شيوه‌هاى گوناگون گروه‌بندى قضايا دست يافت. اين نوع دسته‌بندى در تمام قضايا، اعم از برهانى و غيربرهانى، ممكن است.

از آنچه گفته شد، مى‌توان دريافت كه منظور از دسته‌بندى نفس الامرى قضايا دسته‌بنديى است كه زمام ملاك آن به دست ما نيست، ملاك بودن ملاك آن به فرض و اعتبار ما بستگى ندارد، تابع واقع و نفس الامر است؛ يعنى، صرف‌نظر از فرض و اعتبار ما خود قضايا واجد خصوصيتى هستند كه موجب مى‌شود آنها براساس امر خاصى (مانند موضوع) دسته‌بندى شوند. با توجه به استدلالى كه جهت اثبات اين نوع دسته‌بندى در كتب منطقى ذكر شده، روشن مى‌شود كه اين نوع دسته‌بندى تنها در قضاياى برهانى قابل تصوير است. خصوصيت قضاياى برهانى اين است كه يقينى هستند و، چنانكه در كتب منطقى بحث شده، همين خصوصيت يقينى بودن، كه امرى واقعى و نفس الامرى است و تابع فرض و اعتبار ما نيست، موجب شده است اين قضايا براساس موضوع خود گروه‌بندى و متمايز گردند.

ممكن است گمان رود كه واقعى يا نفس الامرى بودن دسته‌بندى قضاياى برهانى مستلزم اين است كه اين قضايا امورى خارجى باشند و در خارج بين برخى از آنها نوعى ارتباط و