در فصل گذشته گفته شد كه حقيقت وجود در خارج دو قسم است: وجود مستقل و وجود رابط. اكنون بحث درباره نحوه اختلاف اين دو قسم وجود است. آيا اين اختلاف نوعى است يا غيرنوعى؟ در اين كتاب، اختلاف غيرنوعى پذيرفته شده است. ماقبل از پرداختن به توضيح مدّعا و روشن ساختن اين مطلب كه مقصود از اختلاف نوعى و غيرنوعى چيست، به ذكر سه مقدمه كه در فهم مطلب دخيل‌اند مى‌پردازيم و پس از آن مرورى خواهيم داشت بر طرح اين بحث در كتب فلسفى گذشته و سپس به بحث اصلى بازمى‌گرديم، به اين ترتيب هم فهم مطالب آسانتر مى‌شود و هم از اشتباهاتى كه ممكن است پيش آيد جلوگيرى مى‌شود.

١: مقدمات‌

١- ١: نظر آلى و استقلالى به مفاهيم‌

درضمن مباحث گذشته، درباره جهات گوناگونى كه مى‌توان به يك مفهوم نظر كرد توضيحات كافى داده شد و از جمله، مقصود از نظر آلى و استقلالى بيان گرديد ولى جهت يادآورى باختصار مى‌گوييم كه به يك مفهوم از دو جهت مختلف مى‌توان نظر كرد: گاهى مفهوم حاكى از خارج از خود و مرآت براى آن قرار مى‌گيرد، به‌طورى كه وقتى نفس به آن توجه مى‌كند خارج آن را مى‌بيند نه خودش را؛ در چنين نظرى خود مفهوم مستقلا مورد توجه نيست، بلكه مصداق و خارج آن مورد توجه استقلالى است و به مفهوم تنها از آن جهت كه وسيله و راهى است براى خارج از خود التفات شده است، به چنين نظرى «نظر آلى» مى‌گويند. در اين نظر، اگر مفهوم موضوع واقع شود و محمولى بر آن حمل گردد، اين محمول در واقع بيان‌كننده حكم و خاصيت مصداق آن مفهوم است نه خود آن. در محاورات عرفى و روزمره، تمام مفاهيم همين‌گونه استعمال مى‌شوند، مثل ديوار سفيد است، جسم وزن دارد و غير ذلك. در مقابل اين نظر، نظر استقلالى قرار دارد. در نظر استقلالى به مفهوم، هيچ توجهى به مصداق و خارج و