يكى از ستارگان درخشان در آسمان فرهنگ اسلامى در قرن اخير عارف، فيلسوف، مفسر و فقيه بزرگوار حضرت آيت الله مرحوم استاد علامه طباطبائى- قدس الله نفسه الزكيه- است.

نقش ايشان در اعتلاى فرهنگ اسلامى از دو جهت قابل توجه است: ١- از جهت تربيت محققينى كه هريك خود از مفاخر اسلام و مدافعان سرسخت فرهنگ اسلامى به‌شمار مى‌روند؛ ٢- از جهت احياى علومى مانند حكمت، اخلاق، عرفان و تفسير كه در حوزه‌هاى علميه رو به خاموشى مى‌رفت. براى حصول اين مقصد، مرحوم علامه به دو وسيله دست يازيدند: يكى تشكيل حوزه‌هاى درسى حكمت، تفسير، عرفان و اخلاق و ديگر تاليف كتبى كه هريك پس از ايشان نقش كتابى درسى را در رشته خود ايفا كرد؛ نهاية الحكمة از جمله همين كتب است.

پيش از آنكه نهاية الحكمة و بدايه الحكمه به رشته تحرير درآيند، اولين كتاب درسى متداول در حوزه‌ها در زمينه فلسفه شرح منظومه حاج ملا هادى سبزوارى- رحمة الله عليه- بود. هرچند اين كتاب خود نشان‌دهنده نبوغ و دانش مولف آن است- زيرا مجموعه‌اى از مسائل فلسفى است كه به نظم درآمده و ناظم خود آن را شرح كرده است- كتاب نهايه از جهاتى بر آن برترى دارد كه ذيلا بدانها اشاره مى‌شود:

١- منظومه در ابتدا به منظور يك كتاب درسى تصنيف نشده، بلكه مقصود از آن بيان منظوم دوره‌اى فشرده از فلسفه است براى كسانى كه مايل‌اند يك متن فلسفى فشرده را از برداشته باشند ولى هدف از تصنيف نهايه كتابى درسى براى طلاب تازه آشنا به فلسفه بوده و به همين دليل سعى شده است شرايط لازم براى كتابى درسى در آن رعايت شود.