شرح نهاية الحكمة( مصباح)
(١)
٧ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
١٩ ص
(٤)
٢٥ ص
(٥)
٢٥ ص
(٦)
٢٦ ص
(٧)
٢٧ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٠ ص
(١٠)
٣٠ ص
(١١)
٣١ ص
(١٢)
٣٣ ص
(١٣)
٣٥ ص
(١٤)
٣٨ ص
(١٥)
٤١ ص
(١٦)
٤٣ ص
(١٧)
٤٣ ص
(١٨)
٤٣ ص
(١٩)
٤٤ ص
(٢٠)
٤٧ ص
(٢١)
٤٩ ص
(٢٢)
٤٩ ص
(٢٣)
٤٩ ص
(٢٤)
٤٩ ص
(٢٥)
٤٩ ص
(٢٦)
٥١ ص
(٢٧)
٥١ ص
(٢٨)
٥١ ص
(٢٩)
٥١ ص
(٣٠)
٥٢ ص
(٣١)
٥٤ ص
(٣٢)
٥٥ ص
(٣٣)
٥٦ ص
(٣٤)
٥٦ ص
(٣٥)
٥٧ ص
(٣٦)
٥٩ ص
(٣٧)
٦١ ص
(٣٨)
٦١ ص
(٣٩)
٦٢ ص
(٤٠)
٦٣ ص
(٤١)
٦٣ ص
(٤٢)
٦٤ ص
(٤٣)
٦٧ ص
(٤٤)
٦٨ ص
(٤٥)
٦٩ ص
(٤٦)
٦٩ ص
(٤٧)
٧٠ ص
(٤٨)
٧١ ص
(٤٩)
٧١ ص
(٥٠)
٧١ ص
(٥١)
٧٢ ص
(٥٢)
٧٢ ص
(٥٣)
٧٣ ص
(٥٤)
٧٣ ص
(٥٥)
٧٤ ص
(٥٦)
٧٥ ص
(٥٧)
٧٧ ص
(٥٨)
٧٩ ص
(٥٩)
٧٩ ص
(٦٠)
٧٩ ص
(٦١)
٨٠ ص
(٦٢)
٨١ ص
(٦٣)
٨٢ ص
(٦٤)
٨٥ ص
(٦٥)
٨٥ ص
(٦٦)
٨٥ ص
(٦٧)
٨٦ ص
(٦٨)
٨٦ ص
(٦٩)
٨٧ ص
(٧٠)
٨٧ ص
(٧١)
٨٨ ص
(٧٢)
٨٨ ص
(٧٣)
٨٨ ص
(٧٤)
٨٩ ص
(٧٥)
٩٠ ص
(٧٦)
٩١ ص
(٧٧)
٩٣ ص
(٧٨)
٩٣ ص
(٧٩)
٩٣ ص
(٨٠)
٩٦ ص
(٨١)
٩٧ ص
(٨٢)
٩٧ ص
(٨٣)
٩٧ ص
(٨٤)
٩٨ ص
(٨٥)
٩٨ ص
(٨٦)
٩٨ ص
(٨٧)
٩٩ ص
(٨٨)
١٠٠ ص
(٨٩)
١٠٠ ص
(٩٠)
١٠٠ ص
(٩١)
١٠٢ ص
(٩٢)
١٠٣ ص
(٩٣)
١٠٣ ص
(٩٤)
١٠٣ ص
(٩٥)
١٠٥ ص
(٩٦)
١٠٦ ص
(٩٧)
١٠٨ ص
(٩٨)
١٠٨ ص
(٩٩)
١٠٩ ص
(١٠٠)
١٠٩ ص
(١٠١)
١٠٩ ص
(١٠٢)
١١٠ ص
(١٠٣)
١١١ ص
(١٠٤)
١١١ ص
(١٠٥)
١١١ ص
(١٠٦)
١١٢ ص
(١٠٧)
١١٣ ص
(١٠٨)
١١٤ ص
(١٠٩)
١١٦ ص
(١١٠)
١٢١ ص
(١١١)
١٢١ ص
(١١٢)
١٢٢ ص
(١١٣)
١٢٢ ص
(١١٤)
١٢٤ ص
(١١٥)
١٢٤ ص
(١١٦)
١٢٦ ص
(١١٧)
١٢٧ ص
(١١٨)
١٢٩ ص
(١١٩)
١٢٩ ص
(١٢٠)
١٣٠ ص
(١٢١)
١٣١ ص
(١٢٢)
١٣٦ ص
(١٢٣)
١٣٨ ص
(١٢٤)
١٣٩ ص
(١٢٥)
١٤٠ ص
(١٢٦)
١٤٢ ص
(١٢٧)
١٤٣ ص
(١٢٨)
١٤٦ ص
(١٢٩)
١٤٩ ص
(١٣٠)
١٥١ ص
(١٣١)
١٥١ ص
(١٣٢)
١٥٢ ص
(١٣٣)
١٥٣ ص
(١٣٤)
١٥٤ ص
(١٣٥)
١٥٤ ص
(١٣٦)
١٥٥ ص
(١٣٧)
١٥٦ ص
(١٣٨)
١٥٧ ص
(١٣٩)
١٥٧ ص
(١٤٠)
١٥٨ ص
(١٤١)
١٥٩ ص
(١٤٢)
١٦٠ ص
(١٤٣)
١٦٠ ص
(١٤٤)
١٦١ ص
(١٤٥)
١٦٢ ص
(١٤٦)
١٦٢ ص
(١٤٧)
١٦٣ ص
(١٤٨)
١٦٤ ص
(١٤٩)
١٦٥ ص
(١٥٠)
١٦٥ ص
(١٥١)
١٦٥ ص
(١٥٢)
١٦٧ ص
(١٥٣)
١٦٨ ص
(١٥٤)
١٦٨ ص
(١٥٥)
١٦٩ ص
(١٥٦)
١٧٢ ص
(١٥٧)
١٧٣ ص
(١٥٨)
١٧٤ ص
(١٥٩)
١٧٤ ص
(١٦٠)
١٧٥ ص
(١٦١)
١٧٦ ص
(١٦٢)
١٧٧ ص
(١٦٣)
١٧٧ ص
(١٦٤)
١٧٧ ص
(١٦٥)
١٧٨ ص
(١٦٦)
١٧٩ ص
(١٦٧)
١٨٠ ص
(١٦٨)
١٨١ ص
(١٦٩)
١٨٣ ص
(١٧٠)
١٨٦ ص
(١٧١)
١٨٧ ص
(١٧٢)
١٨٧ ص
(١٧٣)
١٨٧ ص
(١٧٤)
١٨٩ ص
(١٧٥)
١٩٠ ص
(١٧٦)
١٩٢ ص
(١٧٧)
١٩٣ ص
(١٧٨)
١٩٤ ص
(١٧٩)
١٩٦ ص
(١٨٠)
١٩٩ ص
(١٨١)
٢٠٠ ص
(١٨٢)
٢٠١ ص
(١٨٣)
٢٠٥ ص
(١٨٤)
٢٠٧ ص
(١٨٥)
٢٠٧ ص
(١٨٦)
٢٠٨ ص
(١٨٧)
٢٠٨ ص
(١٨٨)
٢١١ ص
(١٨٩)
٢١٣ ص
(١٩٠)
٢١٤ ص
(١٩١)
٢١٦ ص
(١٩٢)
٢١٧ ص
(١٩٣)
٢١٨ ص
(١٩٤)
٢١٩ ص
(١٩٥)
٢٢٠ ص
(١٩٦)
٢٢١ ص
(١٩٧)
٢٢٢ ص
(١٩٨)
٢٢٢ ص
(١٩٩)
٢٢٣ ص
(٢٠٠)
٢٢٥ ص
(٢٠١)
٢٢٧ ص
(٢٠٢)
٢٢٩ ص
(٢٠٣)
٢٣١ ص
(٢٠٤)
٢٣١ ص
(٢٠٥)
٢٣١ ص
(٢٠٦)
٢٣٣ ص
(٢٠٧)
٢٣٣ ص
(٢٠٨)
٢٣٥ ص
(٢٠٩)
٢٣٥ ص
(٢١٠)
٢٣٧ ص
(٢١١)
٢٣٧ ص
(٢١٢)
٢٣٨ ص
(٢١٣)
٢٤٠ ص
(٢١٤)
٢٤٢ ص
(٢١٥)
٢٤٤ ص
(٢١٦)
٢٤٥ ص
(٢١٧)
٢٤٦ ص
(٢١٨)
٢٤٦ ص
(٢١٩)
٢٤٦ ص
(٢٢٠)
٢٤٧ ص
(٢٢١)
٢٤٧ ص
(٢٢٢)
٢٤٨ ص
(٢٢٣)
٢٥٠ ص
(٢٢٤)
٢٥١ ص
(٢٢٥)
٢٥٢ ص
(٢٢٦)
٢٥٥ ص
(٢٢٧)
٢٥٥ ص
(٢٢٨)
٢٥٧ ص
(٢٢٩)
٢٥٩ ص
(٢٣٠)
٢٦١ ص
(٢٣١)
٢٦٢ ص
(٢٣٢)
٢٦٢ ص
(٢٣٣)
٢٦٣ ص
(٢٣٤)
٢٦٧ ص
(٢٣٥)
٢٦٩ ص
(٢٣٦)
٢٦٩ ص
(٢٣٧)
٢٧٠ ص
(٢٣٨)
٢٧٣ ص
(٢٣٩)
٢٧٤ ص
(٢٤٠)
٢٧٤ ص
(٢٤١)
٢٧٥ ص
(٢٤٢)
٢٧٩ ص
(٢٤٣)
٢٨٢ ص
(٢٤٤)
٢٨٤ ص
(٢٤٥)
٢٨٦ ص
(٢٤٦)
٢٨٩ ص
(٢٤٧)
٢٨٩ ص
(٢٤٨)
٢٩٠ ص
(٢٤٩)
٢٩١ ص
(٢٥٠)
٢٩١ ص
(٢٥١)
٢٩١ ص
(٢٥٢)
٢٩٣ ص
(٢٥٣)
٢٩٤ ص
(٢٥٤)
٢٩٧ ص
(٢٥٥)
٢٩٩ ص
(٢٥٦)
٢٩٩ ص
(٢٥٧)
٣٠١ ص
(٢٥٨)
٣٠٢ ص
(٢٥٩)
٣٠٤ ص
(٢٦٠)
٣٠٦ ص
(٢٦١)
٣٠٦ ص
(٢٦٢)
٣٠٧ ص
(٢٦٣)
٣٠٧ ص
(٢٦٤)
٣٠٨ ص
(٢٦٥)
٣٠٩ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص

شرح نهاية الحكمة( مصباح) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٥

خلأ محدوده‌اى را كه وجود ضعيف پر كرده تعيين مى‌كند به‌طورى‌كه داخل اين محدوده از وجود ضعيف پر شده است و خارج آن را عدم پر كرده است و براى مرتبه شديد وجود در همين خلأ محدوده‌اى فرض مى‌كند وسيعتر از محدوده قبلى به‌گونه‌اى كه داخل اين محدوده از وجود اين مرتبه پر شده است و خارج آن از عدمش و همچنين است براى ساير مراتب. از آنچه گفته شد، اين نتيجه به‌دست مى‌آيد كه انسان ناخودآگاه براى عدم شيئيت فرض مى‌كند، اصلا همان اسمى كردن سلب تحصيلى در ذهن همراه است با شيئيت دادن به عدم در خارج و پس از شيئيت دادن به مصداق عدم در خارج احكام وجودى را نيز بر آن بار مى‌كند، مانند تمايز اعدام از يكديگر و عليت آنها براى يكديگر و قس على ذلك. بنابراين، بايد توجه داشت كه اينها همه اعتبارات ذهن است، عدم واقعى هيچ نوع شيئيت و موجوديت و حكمى ندارد:

قد تقدّم انّ العدم لا شيئيّة له، فهو محض الهلاك و البطلان.

در اينجا اشاره به دو نكته ضرورى است:

نكته اول: در طريق فوق از هليه مركّبه و سلب تحصيلى آن و سپس تبديل اين سلب تحصيلى به ايجاب عدولى به عدم اضافى رسيديم و از طريق هليه بسيطه و سلب تحصيلى آن و سپس تبديل اين سلب تحصيلى به ايجاب عدولى به عدم مطلق رسيديم ولى در پاره‌اى از موارد ذهن از طريق ديگرى نيز به عدم اضافى دست مى‌يابد. به اين شكل كه ابتدا مفهوم عدم مطلق را به طريقى كه ذكر شد به‌دست مى‌آورد و همان‌طور كه گذشت به‌دست آوردن اين مفهوم همراه است با اعتبار و فرض مصداق براى آن. پس از به‌دست آوردن اين مفهوم و فرض مصداق براى آن، اين مفهوم را مقيّد مى‌كند و با تقييد آن يك عدم اضافى به‌دست مى‌آورد و با تقييد ديگرى عدم اضافى ديگرى و به اين ترتيب به اعدام اضافى فراوانى كه از يكديگر متمايزند نائل مى‌شود. در مورد عدم زيد و عدم عمرو، ذهن از اين طريق سير مى‌كند، برخلاف كورى (عدم بينايى) و كرى (عدم شنوايى) و امثالهما. شايد دليل اينكه به ازاى عدم بينايى و عدم شنوايى واژه «كورى» و «كرى» وجود دارد ولى به ازاى عدم زيد و عدم عمرو و امثالهما واژه خاصى وجود ندارد همين نكته است كه در مورد كورى و كرى و امثال آنها ذهن مستقيما از طريق سير از قضيه موجبه به سلب تحصيلى و سپس به ايجاب عدولى به اين مفاهيم رسيده است و لذا با آنها مانند يك مفهوم بسيط عمل كرده و يك واژه خاص براى آنها