روز دنبال ملائكه شب و ملائكه شب دنبال ملائكه روز آمد و شد دارند. و ليكن اين وجه با ظاهر جمله‌(لَهُ مُعَقِّباتٌ) نمى‌سازد، بعلاوه لازمه‌اش اين است كه جمله يحفظونه- او را نگهدارى مى‌كنند به معناى يحفظون عليه- اعمال او را عليه او مى‌نويسند بوده باشد.

بعضى‌[١] ديگر گفته‌اند: مراد از معقبات، نگهبانان و گارد مخصوص سلطنتى و آجودان و افسران مخصوص دربارند كه دنبال ملوك و امراء به راه مى‌افتند، و آنها را اسكورت مى‌كنند، و معناى آيه اين است كه آنها كه وقتى حركت مى‌كنند به اصطلاح راهها را بند مى‌آورند كه همان ملوك و امراء باشند، و براى ايشان دنبال روانى از افسران است كه اطرافشان را احاطه نموده، مى‌خواهند به خيال خود از قضا و قدر خدا نگهداريشان كنند. و اين وجه علاوه بر اينكه وجهى بى‌پر و پايه است، در حقيقت بازى كردن با كلام خداست.

و از جمله اختلافات مفسرين اختلافشان در معناى:(مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ) است، كه بعضى‌[٢] گفته‌اند: جمله مذكور متعلق به معقبات است، و معنايش اين است كه: معقبات، او را از جلو و عقب حفظ مى‌كنند. غافل از اينكه تعقيب تنها از پشت سر است.

بعضى‌[٣] ديگر گفته‌اند: متعلق به جمله يحفظونه است و در كلام تقديم و تاخيرى شده، و ترتيب كلام چنين بوده: يحفظونه من بين يديه و من خلفه من امر اللَّه. و ليكن هيچ دليلى بر اين وجه در دست نيست.

بعضى‌[٤] هم گفته‌اند: متعلق به مقدرى از قبيل وقوع و احاطه و امثال آن دو است، و تقدير آن واقع من بين يديه و من خلفه و يا محيط من بين يديه و من خلفه بوده است، و يا به نحو تضمين است كه معنى چنين ميشود: له معقبات، يحيطون به من بين يديه و من خلفه- براى او تعقيب‌كنندگانى است كه او را از دو طرف و پشت سر احاطه مى‌كنند . و اين وجه را سابقا هم نقل كرديم.

باز در همين جمله از جهت ديگرى اختلاف كرده‌اند، بعضى‌[٥] گفته‌اند: مراد از آن، جلو و عقب مكانى است، و معقبات او را از جلو و عقب از مهالك و خطرات حفظ مى‌كنند.

بعضى‌[٦] ديگر گفته‌اند: مراد از آن دو، اعمال گذشته و آينده اوست، كه ملائكه همه را

[١] تفسير طبرى، ج ١٣، ص ٧١.

[٢] ( ٢ و ٣ و ٤) تفسير روح المعانى، ج ١٣، ص ١١٢.

[٣] ( ٢ و ٣ و ٤) تفسير روح المعانى، ج ١٣، ص ١١٢.

[٤] ( ٢ و ٣ و ٤) تفسير روح المعانى، ج ١٣، ص ١١٢.

[٥] تفسير فخر رازى، ج ١٩، ص ١٩

[٦] تفسير روح المعانى، ج ١٣ ص ١١٢.