چيزى كه هست اگر مشرك طلب مغفرت شركش را بكند، با همين طلب مغفرت، مؤمن مى‌شود، و خداى سبحان فرموده كه مشرك را نمى‌آمرزد، و معلوم است كه اين وقتى است كه مشرك به دين توحيد برنگشته باشد:(إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ)[١].

پس اينها كه در آيه مورد بحث، كافر شدند لازم بود با ايمان آوردن به خدا و رسول او از خداى تعالى طلب مغفرت كنند،- و در اين طلب خود عجله كنند- و از او بخواهند كه شركشان را و يا گناه ديگرى كه از فروعات شركشان بود بيامرزد، و يا اينكه در عين ظلم و شركشان حد اقل از خدا بخواهند كه عافيت و بركت و بهترين مال و اولاد روزيشان كند، كه اگر چنين مى‌كردند خداوند به رحمت واسعه خود حاجتشان را مى‌داد، حتى حاجت آن كسى را هم كه ايمان به او نياورده و منقاد و فرمان بردار او نشده است، اگر چه از مغفرت خدا محرومند چون آمرزش خداوند با شرك و ظلم نمى‌سازد هم چنان كه خودش فرمود:(وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ)[٢].

سوم اينكه فرمود:(لَذُو مَغْفِرَةٍ) و نفرمود: غفور و يا غافر گويا براى اين بود كه شنونده خيال نكند خداوند فعلا واجد مغفرت تمامى ستمگران و ستم آنان است و احتمال نيامرزيدن در كار نيست، و حال آنكه اينطور نيست، بلكه خواسته است بگويد: نزد خدا آمرزش تمامى مردم هست، حتى آمرزش ظلمهاى ايشان، و در جايى كه آمرزيدن صلاح باشد هيچ مانعى جلوگير آمرزش او نيست، نه اينكه همين الآن آمرزيده باشد.

ممكن هم هست از جمله مورد بحث معناى ديگرى استفاده كرد، و آن اين است كه:

خداى تعالى مغفرت و آمرزش مردم را دارد و مى‌تواند هر كه را بخواهد بيامرزد، و اگر هم وصف مغفرت را اصلا نمى‌داشت، و در نتيجه بر گنهكاران غضب مى‌كرد و احدى را نمى‌آمرزيد، باز هم ظالم نبود (خلاصه اينكه كلمه ذو مغفرة با داشتن مغفرت و به كار بردن آن مى‌سازد به خلاف كلمه غفور و غافر كه بر كسى اطلاق مى‌شود كه آن را اعمال هم بكند) و اگر اين معنا مراد باشد وضع پاره‌اى از نكته‌هايى را كه ما براى آيه شريفه برشمرديم بر هم مى‌خورد، و ليكن اين معنا با ظاهر سياق سازگار نيست.

[١] همانا خداوند كسى را كه به او شرك ورزد نمى‌آمرزد ولى غير آن را براى هر كه بخواهد مى‌آمرزد.

سوره نساء، آيه ٤٨.

[٢] خدا مردم ستمگر را هدايت نمى‌كند. سوره جمعه، آيه ٥.