ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤١٧ - هر موجودى به امر و حكم خدا، محدود به حد و مقدارى است

چه بسا كه آن را به ابن عباس هم نسبت داده‌اند.

و بيشتر مفسرين بر آنند كه مراد از دومى، يعنى‌(ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ) آن مقدار وقتى است كه رحم‌ها از نه ماه كم مى‌كنند، چون مدت حمل و باردارى نه ماه است،- ولى برخى از رحم‌ها كمتر از نه ماه وضع حمل مى‌كنند.- و نيز بر آنند كه مراد از سومى، يعنى‌(ما تَزْدادُ) آن مدتى است كه بعضى از رحم‌ها از نه ماه زياد مى‌كنند.

و ليكن اشكال اين تفسير اين است كه هيچ شاهدى كه بر آن دلالت كند در دست نيست، چون اگر واژه غيض را بدين معنا بگيريم در حقيقت نوعى استعاره بكار برده‌ايم، و استعاره هم قرينه لازم دارد كه قرينه‌اى در آيه نيست.

و از بعضى‌[١] از مفسرين نقل شده كه گفته‌اند: مراد از(ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ) آن مقدار مدتى است كه از اقل مدت حمل يعنى شش ماه كمتر باشد، كه در حقيقت مقصود سقط جنين است، (زيرا بچه‌اى كه كمتر از شش ماهگى بدنيا بيايد سقط است) و مراد از(ما تَزْدادُ) آن بچه‌هايى هستند كه بعد از آخرين مدت حمل به دنيا مى‌آيند.

از بعضى‌[٢] ديگر نقل شده كه گفته‌اند: مراد از غيض ، نقصان در مدت حمل، و مراد از زياده زيادى در آن است.

اشكالى كه به هر دو وجه وارد مى‌شود همان اشكالى است كه به وجه قبلى وارد مى‌شد، زيرا بر اين دو وجه نيز دليل و قرينه‌اى نداريم، علاوه بر اين، خواننده به خوبى فهميد كه مناسبتر به سياق آيه، كم و زيادى خونى است كه در رحم مى‌ريزد.

[هر موجودى به امر و حكم خدا، محدود به حد و مقدارى است‌]

(وَ كُلُّ شَيْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ)- مقدار به معنى حد هر چيزى است كه با آن متعين شده و از غير خود ممتاز مى‌گردد، زيرا هيچ چيزى نيست كه لباس وجود به خود گرفته باشد كه فى نفسه و از غير خود متعين و ممتاز نباشد، چون اگر متعين نمى‌بود وجود نمى‌يافت، و اين معنى، يعنى اينكه هر موجودى حدى داشته باشد كه از آن حد تجاوز نكند يك حقيقتى است كه قرآن پرده از روى آن برداشته و مكرر خاطر نشان ساخته است، مانند:(قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدْراً)[٣] و مانند:(وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ)[٤] و همچنين آياتى ديگر.

پس وقتى بنا شد هر چيزى محدود به حدى باشد كه از آن تجاوز نكند، و در نزد خدا و

[١] ( ١ و ٢) مجمع البيان، جلد ٥، جزء ١٣، ص ١٥٠.

[٢] ( ١ و ٢) مجمع البيان، جلد ٥، جزء ١٣، ص ١٥٠.

[٣] به تحقيق خداوند براى هر چيزى اندازه‌اى قرار داده. سوره طلاق، آيه ٣.

[٤] و هيچ چيز نيست مگر آنكه نزد ما خزينه‌هاى آنست و آن را نازل نمى‌كنيم مگر به اندازه‌اى معلوم. سوره حجر، آيه ٢١.