و پاسخى كه ماده اشكال را از بين ببرد اين است كه خداى تعالى در كلام خود آسمانها و زمينى براى قيامت معرفى مى‌كند كه غير آسمانها و زمين دنيا است، و مى‌فرمايد:

(يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ)[١] و از اهل بهشت حكايت مى‌كند كه مى‌گويند:(الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ)[٢] و در مقام وعده به مؤمنين و توصيف ايشان مى‌فرمايد:(لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ)[٣].

پس معلوم مى‌شود براى آخرت نيز آسمانها و زمينى است، هم چنان كه در آن بهشت و دوزخى و براى هر يك سكنه و اهلى است، كه خدا همه آنها را به اين وصف توصيف كرده كه نزد اويند، و فرموده‌(ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ)[٤] و به حكم اين آيه آسمان و زمين آخرت از بين نمى‌رود.

و اگر در آيه مورد بحث بقاى بهشت و دوزخ و اهل آن دو را به مدت بقاى آسمان و زمين محدود كرده از اين جهت است كه معناى اين دو اسم از حيث آسمان و زمين بودن هيچ وقت از بين نمى‌رود، آنكه از بين مى‌رود يك نوع آسمان و زمين است و آن آسمان و زمين دنيايى است كه اين نظام مشهود را دارد، و اما آسمانها و زمينى كه مثلا بهشت در آنها است، و به نور پروردگار روشن مى‌شود به هيچ وجه از بين نمى‌رود، و خلاصه جهان همواره آسمانها و زمينى دارد. چيزى كه هست در آخرت نظام دنيائيش را از دست مى‌دهد، و با اين وضع ديگر هيچ اشكالى باقى نمى‌ماند.

در تفسير كشاف بطور اجمال به اين وجه اشاره كرده و چنين مى‌گويد: دليل بر اينكه قيامت، آسمان و زمينى دارد قول خداى سبحان است كه مى‌فرمايد:(يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ)

[١] روزى كه زمين عوض شود به زمين ديگرى و آسمانها نيز، و همه براى خدا واحد قهار آشكار گردند. سوره ابراهيم، آيه ٤٨.

[٢] ستايش مخصوص خداوندى است كه وعده خود راى بر ما محقق فرمود و ما راى وارث همه سرزمين بهشت گردانيد تا هر جاى آن بخواهيم منزل گزينيم. سوره زمر، آيه ٧٤.

[٣] ايشان راى است خانه عاقبت. سوره رعد، آيه ٢١.

[٤] آنچه نزد شماست از بين مى‌رود و آنچه نزد خداست باقى مى‌ماند. سوره نحل، آيه ٩٦