ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٨٤ - مذمت اختلاف، از جهت لوازم آن يعنى تفرق و اعراض از حق است

(شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَ ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‌ وَ عِيسى‌ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ)[١] است كه از اختلاف تعبير به تفرق كرده، و همچنين آيه‌(وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ)[٢] بلكه اين آيه دلالتش روشن‌تر از آيه قبل است زيرا اهل حق و ملازمين سبيل حق را خارج از اهل تفرقه و اختلاف دانسته.

و لذا مى‌بينيم در غالب مواردى كه خداوند اختلاف اهل اختلاف را در باره كتاب مذمت مى‌كند دنبالش مساله ريب و ترديد را ذكر مى‌كند، مانند:(وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ)[٣] و اين معنا در مواضعى از كلام مجيد خداوند تكرار شده و فرموده:(عَمَّ يَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ)[٤] يعنى از چه چيزى مى‌پرسند و هر كدام حرفى مى‌زنند كه ايشان را از حق دور مى‌كند. و نيز فرموده:(إِنَّكُمْ لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ)[٥] يعنى قولى كه به يك وجه و معنى برنمى‌گردد، بلكه قول هر كدام معنايى مى‌دهد، غير آنچه كه قول ديگرى افاده مى‌كند، قولى كه مبتنى بر علم نيست، بلكه مبتنى بر خرص و تخمين است، و همين پندار و تخمين، اين قولها را در ميان شما پديد آورده.

و در اين معنا است:(يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَ تَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ)[٦] زيرا اين لبس كه در آيه مذمت شده عبارت از حرفهايى بوده كه ايشان مى‌زدند و به صورت، شباهت به حق داشته ولى حق نبوده بلكه منظور از آن القاء شبهه و تفرقه بوده تا بدين‌

[١] از امر دين آنچه را كه به نوح سفارش كرده بود و آنچه را كه به تو وحى كرده و آنچه را كه به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش كرده بوديم براى شما تشريع نموديم كه اين دين را به پاى داريد و در آن تفرقه مكنيد. سوره شورى، آيه ١٣.

[٢] و اين راه من است مستقيم، پس آن را پيروى كنيد، و ديگر راهها را دنبال مكنيد، كه شما را از راه او پراكنده مى‌سازد. سوره انعام، آيه ١٥٣.

[٣] ما قبلا به موسى كتاب داديم، پس در آن اختلاف شد، و اگر قضايى از پروردگارت نگذشته بود هر آينه در ميان آنان حكم مى‌شد، كه آنان در باره كتاب موسى سخت در شكند. سوره هود، آيه ١١٠.

[٤] از چه اينهمه از يكديگر مى‌پرسند از خبر بزرگ كه ايشان در آن اختلاف دارند. سوره نبا، آيه ١- ٣.

[٥] بدرستى كه شما هر آينه در گفتار مختلفى هستيد، و هر كه از ايمان منصرف مى‌شود به سبب آن منصرف مى‌شود، نابود باد دروغگويان. سوره ذاريات، آيه ٨- ١٠.

[٦] اى اهل كتاب چرا حق را به باطل مشتبه مى‌كنيد، و حق را با اينكه مى‌دانيد كتمان مى‌نماييد.

سوره آل عمران، آيه ٧١