ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٨٨ - بحث روايتى چند روايت در ذيل جمله فاستقم كما أمرت و لا تركنوا إلى الذين ظلموا

و كوتاه سخن اينكه غايت خلقتشان مطلق اختلاف است، چه دينى و چه غير دينى.

و بنا بر آنچه كه از ابن عباس نقل شده به او نسبت داده‌اند كه گفته است: معناى آيه اين است كه خداوند بشر را دو فريق آفريد يك فريق مشمول رحمت او شدند و در نتيجه اختلاف نكردند، و فريقى كه مشمول رحمتش نشدند پس اختلاف كردند.[١] و به مالك بن انس نسبت داده شده كه گفته است: خلقشان كرد تا يك فريق در بهشت باشند و فريق ديگر در جهنم‌[٢].

ولى خواننده محترم فهميد كه چه اشكالاتى به اين وجوه وارد است، و ديگر تكرار نمى‌كنيم.

و خامسا معلوم شد كه منظور از تمام كردن كلمه، تحقق بخشيدن آن و مصداق گرفتن براى آن است.

بحث روايتى [چند روايت در ذيل جمله:(فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ ...) و(لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا)]

در تفسير قمى در ذيل جمله‌(وَ إِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ ...) گفته است كه امام فرمود: يعنى در قيامت.[٣] و در الدر المنثور است كه ابن ابى حاتم و ابو الشيخ از حسن روايت كرده كه گفت:

وقتى آيه‌(فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَكَ) نازل شد حضرت فرمود: شمروا، شمروا- مهياى استقامت شويد و ديگر كسى او را خندان نديد[٤].

و در مجمع البيان در ذيل آيه‌(فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ ...) از ابن عباس نقل كرده كه گفت: هيچ آيه‌اى بر رسول اكرم نازل نشد كه به قدر اين آيه ناراحتش كند، و لذا وقتى اصحابش عرض كردند يا رسول اللَّه پيرى به سرعت بر شما حمله آورد و موهاى شما را سفيد كرد، در جوابشان فرمود: سوره هود و سوره واقعه مرا پير كرد.[٥] مؤلف: اين حديث مشهور است و در پاره‌اى از نقل‌هاى آن دارد كه سوره هود و نظاير آن مرا پير كرد و چون در سوره واقعه آيه‌اى كه (در شدت) نظير آيه‌(فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ) بوده‌

[١] مجمع البيان، ج ٥، ص ٢٠٣- ٢٠٤.

[٢] مجمع البيان، ج ٥، ص ٢٠٤- ٢٠٣.

[٣] تفسير قمى، ج ١، ص ٣٣٨.

[٤] الدر المنثور، ج ٣، ص ٣٥١.

[٥] مجمع البيان، ج ٥، ص ١٩٩.